MANN MED GREIP

Kommentarar, tekstar og bilde frå Johannes Eggen Mundal. Del gjerne blogginnlegga, men ikkje bruk bilder utan avtale med meg!

MANN MED GREIP PÅ FB

Denne bloggen har ei eiga fb-gruppe. Her kan du fylgje med når det blir publisert nye blogginnlegg eller tidlegare blogginnlegg som er aktuelle i samfunnsdebatten.

Fylgj MANN MED GREIP på FB her!

Advertisements

Tvillingar er tvillingar, abort er abort

Ytringsfridom under press.

Det er nokre tema ein uansett ikkje må skrive om. For ytringsfridomen er under press og kontroll av nokre sterke grupper som påverkar dei. Det er nemleg ikkje berre nett-troll og andre sjuke galningar som legg press på ytringsfridomen. Kvinnesak legg også press på ytringsfridomen. Homorørsla legg også press på ytringsfridomen. Om du stiller spørsmål ved enkelte saker som kvinnesaksrørsla eller homorørsla tek opp, så blir du raskt kalla kvinnehatar, mørkemann eller homofob, sjølv om du støttar likestilling og har mange homofile venner, og sjølv om du sjølvsagt respekterer alle menneske du møter uansett livssyn og legning. Å respektere folk for den dei er er det dessverre mange som ikkje klarar. Vi har sett i nyheitene siste veka at ikkje eingong presidenten i USA klarar det. Det er mangel på respekt som gjer at vi har ufred og krig. Og noko av det vi har sett og høyrt frå USA siste dagane gir meg assosiasjonar både til førre verdskrigen og til påskeforteljinga: Taktfaste rasistiske rop som «Send henne tilbake!» minner både om korleis folkemengda hylla Hitler og påskeforteljinga sine taktfaste rop om: «Korsferst, korsferst!»

Eit tema ein ikkje må skrive mot er tvillingabort. Då blir du automatisk stempla som kvinnehatar, motstandar mot likestilling og mørkemann. Men eg kjenner ein del tvillingar. Og alle dei eg har spurt er mot tvillingabort. Tvillingar har ein kontakt frå fosterlivet som er unik. Eg kjenner tvillingar som ikkje er sikker på om dei snakkar om seg sjølv eller tvillingen når dei fortel hendingar den eine har opplevd. Eg har tvillingar i nær slekt som då dei var babyar forstod kvarandre sitt babyspråk, og som framleis har problem med å skilje kva dei sjølv eller tvillingen har opplevd. Dei er imot tvillingabort. Dei forstår kanskje korleis det hadde påvirka dei om den eine av dei var avliva som foster. Dei forstår kanskje korleis saknet av sin eigen tvilling ville ha påverka resten av livet deira.

Ein del av legestanden er òg mot å abortere eit eller fleire fleirlingfoster. Fordi det å avlive eit eller fleire foster også kan setje livet til dei gjenverande fostera på spel. Men ein kan ikkje skrive om abort i det heie om ein meinar at livet startar ved unnfangelsen. Om ein meinar det, og derfor logisk nok er mot abort, då ropar dei som styrer meiningane, som media spelar på lag med, at slike folk er mørkemenn og kvinnehatarar og bør ikkje få plass til å ytre seg.

Respekt handlar ikkje om å vere einig i alt den ein respekterer meiner. Respekt handlar om å respektere dei som meinar noko anna enn du meinar sjølv. Homorørsla har understreka sjølv kor lite dei blir respektert av samfunnet. Eg høyrde ein homofil prest ein gong sei at homofile han hadde snakka med kjende seg mykje sterkare utstøytt og mobba i fotball og anna idrettssamanheng samanlikna med kyrkja, der dei kjende respekt. Men frå media og homorørsla er det kun kyrkja og kristendommen som blir stempla som homofobe mørkemenn. Ein god ven av meg opplevde, utan å vilja det, å kome til eit selskap med «kun homofile og transvestittar». Han opplevde der at måten homofile snakka om heterofile var langt meir nedsetjande og respektlaust enn det han nokon gong har høyrt at homofile blir omtalt på. Venen min er ikkje homofob. Han er framleis ven med han som, mot hans vitande, drog han inn denne sexorgien for homofile.

Når eg skriv dette veit eg at eg blir stempla som kvinne- og homohatar, uansett korleis eg forsvarar dei når dei blir utsett for urett. Frykten for det stempelet eg no får avgrensar ytringsfridomen i Norge.

Med fare for eg blir slakta av Nortura

Siste vekene har det vore fokus på korleis ein del gris har det i Norveg. Sjølv har eg ikkje orka å sjå dokumentaren på NRK. For meg var det meir enn nok å høyre lyden av grisehyla på radioen. Eg har fått med meg innhaldet likevel, og kjenner at eg må kommentere dokumentaren og debatten etterpå. Eg trur at mange bønder deler mykje av tankane mine, sjølv om ikkje alle deler tankane sine høgt. Alt for mange bønder er alt for lojale mot alt for mange.

Ting er aldri så enkelt som media framstiller det. Ting er ikkje så enkelt som NRK-dokumentaren påstår. Ting er ikkje så enkelt som Nortura eller dyrevernarane insisterer på. Ting er ikkje så enkelt som bondeorganisasjonane eller som politikarane framstiller det. Og ting er ikkje så enkelt som forbrukarane trur, eller som kommentarfelta meiner. Ifylgje kommentarfelta bør alle norske bønder kastrerast utan bedøving fordi enkelte grisebønder har gjort det mot dyra sine. Desverre er det ein del folk som har så lite inne i hovudet sitt at dei trur verda er like enkel som dei er sjølve. Mange av desse enkle sit og fyller kommentarfelta på nett. Andre av dei er politikarar.

Eg prøver ikkje å unnskylde dei bøndene som mishandlar dyra sine. Det er bra at slikt blir avslørt. Dokumentaren har fått i gong ein viktig debatt. Den debatten ville uansett ha komme, før eller seinare.

Eg veit at eg står i fare for å bli slakta av Nortura pga dette innhogget. Ikkje fysisk sjølvsagt. Men for det eg skriv, og fordi dei neste orda eg skriv er at Nortura har handsama denne situasjonen på ein svært uproff og dårleg måte. Dei lest som om problemet er enkeltbønder. Så enkelt er det ikkje. Problemet er ikkje berre enkeltbønder. Problemet er også landbrukspolitikken. Problemet er politikarar og forbrukarar sitt krav om billeg kjøt. Problemet er ei næring som er så pressa på økonomi at dei ikkje ser endane møtast. Ingen ting av dette fritek bonden frå skuld når dyr blir mishandla eller vanskjøtta. Men det fritek heller ikkje politikarar eller forbrukarar. Dei har fått det som dei ville – dei har fått billeg kjøt: Norsk griseindustri er ein suksess. Som norsk kyllingindustri og norsk fiskeoppdrett. At konsekvensen av så billeg kjøt og fisk er dårleg dyrevelferd har både bønder og andre åtvara mot heile tida.

Det skjer noko med bønder som går inn i storskala industrilandbruk, sa ein bonde til meg. Naboen hans, ein flink og god bonde, hadde starta kyllingproduksjon, og han meinte denne naboen hadde forandra seg av å heile tida gå å plukke daude kyllingar. Det skjer noko med folk. Du blir kynisk av ein industriproduksjon der det er så strenge krav til økonomi at det går ut over dyrevelferda. Ansvaret ligg ikkje berre hos bonden.

Når Nortura latar som at alt er i orden med industrilandbruket, og legg skulda på enkeltbønder, då spelar dei ikkje på bøndene sitt lag. Nortura-konsernet er fullt av konsulentar, men det kan sjå ut som dei manglar ein god mediestrategi. Landbruksministeren og bondeorganisasjonar latar som dei ikkje forstår, eller visste om, desse årsakssamanhengane. Det virkar lite truverdig. Norsk landbruk treng ikkje meir industrilandbruk. Vi treng politikarar og forbrukarar som forstår den soleklare samanhengen mellom pris og dyrevelferd. Næringa må ha betre mediestrategi enn dei har i dag. Det nyttar ikkje lenger å kamuflere dårleg dyrevelferd. Forbrukarane er ikkje så enkle i hovudet som Nortura trur.

Eg har trua på den norske bonden. Men den norske bonden er avhengig av vilkåra forbrukarar og politikarar set.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 29.6.2019

Bønder er ikkje vanlege folk

Kva hjorten og folk flest ikkje forstår

Kva kallar vi innbyggjarane i Vestland?

Eg kastar nesten aldri opp. Eg kan bli sjuk, men det går tiår mellom eg kastar opp. Men kvar gong eg høyrer fylkesnamnet Vestland på radioen får eg trang til å brekke meg. Eg kjenner meg sjuk. Eg føler eg har mista identitet. Ikkje fordi Sogn og Fjordane har blitt slegne saman med Hordaland. Men på grunn av det idiotiske namnet nokre språkinkompetente, arrogante, visjonslause og kompromisskåte politikarar har gitt det nye fylket. Og sjølv om det virkar som at alle meiner det var det mest håplause namnet som blei valt, så blei det det.

Vestland kart

Ekstrem arroganse ligg bak valet om det nye fylkesnamnet Vestland.

Viss eg var tolv år igjen, og skulle skrive ein stil om kvar eg bur, så måtte den for eit språkinteressert barn bli omlag slik:

Eg bur i Fjærland. Frå år 2000 har Fjærland vore ein del av Sogndal kommune. Tidlegare har Fjærland tilhøyrt Leikanger kommune og Balestrand kommune. No er ringen på ein måte slutta, då Leikanger, Balestrand og Sogndal frå 2020 er nye Sogndal kommune. Sogndal kommune ligg i Vestland fylke. Vestland fylke ligg på Vestlandet. Det er viktig å skilje mellom Vestland og Vestlandet, då det er stor skilnad mellom Vestland i bestemt form og Vestland i ubestemt form. Vestland er eit fylke midt på Vestlandet. Bortsett frå Vestland består Vestlandet også av to andre fylker. Rogaland ligg også i Vestland i bestemt form. Rogaland ligg sør for Vestland. Møre og Romsdal er det tredje fylket i Vestland i bestemt form. Møre og Romsdal ligg på Vestlandet nord for Vestland. Det var nokre politikarar i dei fylka som Vestland blei slege saman av, Sogn og Fjordane og Hordaland, som hadde så lita språkkjensle og så liten respekt for dei andre fylka på Vestlandet, som bestemte at eine fylket på Vestlandet skulle heite Vestland. Fylkesnamnet Vestland blir derfor no rekna som eit symbol på arroganse og manglande respekt for andre folk. Det seier dei vaksne.

Framtidsfylket Sogn og Fjordane er fortid på ein så patetisk måte som det er muleg for menneske (politkarar) å gjere eit fylke til fortid. Med arroganse mot naboane sine. Uansett må vi ha eit samlande omgrep som beskriv innbyggjarane i det nye fylket. Noko samlande. Når vi skal markere at vi er innbyggjarar i fylket Vestltand (som ikkje må forvekslast med landsdelen Vestland i bestmet form, Vestlandet) så kan vi ikkje kalle oss vestlendingar. Om vi då ikkje er ekstremt arrogante. Dessverre finst det folk som er så arrogante. Somme av dei er politikarar og har funne på dumskapen. Vi må ha noko som gir oss samla identitet, utan å bli forveksla med folk frå heile Vestlandet. Det opplagte omgrepet er vel vestlanding?

Då bestemor mi var gamal hugsar eg ho eingong sa at ho aldri nokon gong hadde hatt vondt i hovudet. Eg har vore heldig og arva det av henne. Dagen derpå og influensa kan vere ubehageleg på mange måtar, men eg er glad eg slepp hovudsmerte av slikt. Fylkesnamnet Vestland gir meg hovudverk på mange måtar. Ikkje som hovudsmerte kanskje, men hovudverk – og brekningar. Det er aldri for seint å leggje seg flat når ein ser sin eigen dumskap. Det er aldri for seint å angre seg og gjere om på dumskap. Det er aldri for seint å snu. Siste alternativ er å grave seg ned og ikkje stille til val meir.

Denne teksten har stått på trykk i Sogn Avis og Firda.

Eg er vestlanding vorten no.

Skulestil av: ein forvirra femtiåring.

Alt var mykje enklare då eg gjekk på skulen. Då var eg fjærlending, sogning og vestlending. Om eg til dømes skulle skrive ein stil om kvar eg kom i frå kunne eg ha skrive: Eg bur i Fjærland. Fjærland er ei bygd i Balestrand kommune i Sogn og Fjordane osv.

vestland fylke

Eg bur framleis i Fjærland. Frå år 2000 har Fjærland vore ein del av Sogndal kommune. Fjærland var tidlegare ein del av Leikanger kommune, og seinare Balestrand kommune. Frå 2020 er Fjærland ein del av alle desse kommunane, då dei no blir slegne ihop. Den nye kommunen Sogndal ligg i Vestland fylke. Vestland fylke ligg på Vestlandet. Det er viktig å skilje mellom i Vestland og på Vestlandet. Det er viktig å skilje mellom Vestland og Vestland i bestemt form. Bortsett frå Vestland består Vestlandet også av to andre fylker. Rogaland ligg i Vestland i bestemt form. Rogaland ligg sør for Vestland. Møre og Romsdal er det tredje fylket i Vestland i bestemt form. Møre og Romsdal ligg på Vestlandet nord for Vestland.

Eg er framleis fjærlending og sogning og vestlending. I tillegg har eg altså, takka vere språkforvirra politikarar frå ein del av Vestlandet, som no heiter Vestland, vorten vestlanding. Kor tid skal eg sei at eg er vestlanding, og kor tid skal eg sei at eg er vestlending? Ein kan fort få inntrykk av ein landsdel i språkleg borgarkrig. Kanskje det var det politikarane i avtroppande Hordaland fylke og avtroppande Framtidsfylket ville oppnå? Uansett er Hordaland og Framtidsfylket snart ein del av fortida. Å vere eit framtidsfylke i fortid er berre patetisk.

Dersom alt dette høyrest sjukt forvirra ut, så skuld ikkje på meg. Eg har berre skrive ein faktaboks om kvar eg kjem frå. Skuld på politikarar heilt utan språkkjensle og heilt utan kreative gener. Med slik forvirra namngjeving av eit heilt nytt fylke tvilar eg sterkt på evnene deira til å ha visjonar eller styringsevne over nye Vestland fylke. Kor tid skal eg eigentleg kalle meg vestlanding, og kor tid skal eg kalle meg vestlending?

(Dei dummaste kommentarane til denne teksten vil komme frå dei som latar som dei ikkje forstår kva eg meiner om saka.)

Under taket.

Når ein bur i eit gamalt hus må ein av og til gjere investeringar og val som har konsekvensar for både ein sjølv og for komande generasjonar. For eit par år sidan var det ein lekkasje i eine slusa på hovudhuset på garden. Tømrar Endre Thue blei leigd til å tette lekkasjen. Ingen av tømrarane med adresse Fjærland hadde kapasitet. Då taket var tett sa Thue klart frå at eg ikkje må vente lenge før eg tok att heile taket. Så då Sogn Avis i haust hadde ei sak om at tømmerprisane var dei høgste på mange år bestemte eg meg for å hogge litt tømmer for å finansiere rehabilitering av taket.

Og når ein bur i eit gamalt hus med sjel og gjer slike investeringar som rehabilitering av tak trass alt er, så kan ein finne både minne og spor frå tidlegare generasjonar. Slik eg har forstått det var huset bygd då min tippoldefar, Johannes Mundal (Johans i Mundal), dreiv garden. Han brukte mykje pengar på bygningar på garden etter at han i 1906 selde seg ut av Hotel Mundal, som han hadde bygt opp saman med systera Brita og mannen hennar, Olaus Dahle.

taket1

Det er ikkje berre sutak og takstein som blir skifta ut. Isolasjonen blir også skifta. Halm og sagspon og aviser blir skifta ut med moderne isolasjon. I den gamle isolasjonen finn vi mange spor etter generasjonane før meg. Ein del av avisene som er brukte er krølla saman og mykje av dei er uleselege. Men i ein del som er «isolert» seinare finn tømrarane Endre og Svein Arne Thue ein bunke aviser. Forfedrane mine må ha vore like samfunnsinteresserte som eg er. Dei har i alle fall hatt mykje aviser. Lokale aviser som Sogns Avis og Sogn var blanda med BT, Aftenposten, Dagbladet, Gula Tidend, Nynorsk Vikeblad, Norsk Tidend, Fjordaposten, Gula Tidend og Norsk misjonstidende. Alle datert dei første dagane i desember 1935. I avisa Sogn 3.12.1935 kan ein mellom anna kan lese minneord til Sigurd Kvikne og ein notis om at «Bonde og bankstyrar A. J. Bøyum, Fjærland, vert no ordførar i Balestrand. Ein mykje dugande mann, klok, kunnskapsrik og livsrøynd.» Neste notis hadde fylgjande ordlyd: «Ordførar S. Holten, Hyllestad, var 60 år no sundag. Han er bonde og lærar, ein traust, evnerik og viljesterk mann som er sessa på rette plassen.» I Sogns Avis fredag 13. desember same år er ein notis om at meieriet i Fjærland er venta å «taka til med drifti straks yver nyår»

taket2

Når vi rydda på høgloftet før isolering fann vi også brev og kladdebøker, og ei minnebok etter bestefar min, Johannes S. Mundal, frå då han gjekk på folkehøgskule i Sogndal i 1924. Minneboka har eg ikkje hatt tid å sjå mykje på enno. Historiane i eine kladdeboka fanga meg.

«I kanten av elvi var det ein stor stamp til tettings. Ivar og Anna kraup opp i stampen og tok til å rugga på honom. Men då rak stampen meir og dreiv frå land, og so tok straumen honom og han rak ut på sjøn. Um kvelden sakna dei borni. Alle gjekk og leita etter deim, men det laga seg ikkje so vel at nokon kunde finna deim. Mari bad til Gud at han skulde gjeva henne att dei småe borni. Tidleg dagen etter såg nokre fiskarar noko flaut utpå sjøen. Dei rodde burt og då såg dei at det var ein stamp og at borni låg oppi honom. Dei hadde sovna av suggingi, og det var vel; eller hadde dei kvelvt stampen og bleve (drukna).»

Neste forteljing handlar om ein skårfast bukk som ørni slår klørne i. Ørni ville lette, men «det gjekk meir ned enn upp, og sistpå datt dei radt ned på gjorde båe tvo, men det gjekk så vel at ingen slo seg.» Bukken reiv seg laus, og ørni flaug sin veg. Ikkje veit eg om kladdeboka er ei stilbok frå ein skuleungdom eller om det er ei slags dagbok. Den undrigi må eg leva med til vidare.

Omtrent denne teksten blei trykt som innhogg i Sogn Avis laurdag 1.6.2019

img_6756

Under taket mitt

Det kjem ein tekstversjon her etter kvart.

Skjermdump frå Sogn Avis laurdag 1.6.2019

Greta Thunberg, klimaendringar og konspirasjonsteoriar

Dei siste 12 månadane har gjennomsnittstemperaturen på målestasjonen i Fjærland i snitt vore 2,1 grader høgare enn normaltemperaturen. Normaltemperaturen er gjennomsnittstemperaturen i perioden 1961–1990. Kanskje 2018 var eit spesielt år i Fjærland når det gjeld nedbør og temperatur. Men det var det også i heile Norveg, heile Europa, og mange andre stader på kloden. Det er ein trend har vi sett over tid: at det fortløpande blir sett nye rekordar i vær og vind.

Eg har fleire gonger dei siste åra hevda at FN sitt klimapanel tek feil. Det er det forsåvidt fleire som meinar. Det finst framleis folk som fornektar klimaendringane. Somme av dei styrer landet vårt. Dei meinar også at klimarapportane frå FN er feil. Eg ser dei er feil fordi endringane går raskare enn klimapanelet har sagt.

Ei dame i eit ytterleggåande parti sa til meg at klimaendringar er noko sosialistane har funne på for å lure avgifter og skattepengar frå folk. Det er omlag like konspiratorisk som å tru at verda er styrt av reptilar, og at dronning Elizabeth av Storbritania er reptil. Når ho trekker seg tilbake om kvelden tek ho av seg menneskedrakten og et råe fuglar til kvelds. Millionar av mennesker trur at det er fakta, andre millionar trur på tusental ulike konspirasjonsteoriar. Som at klimaendringane er ein konspirasjonsteori skapt av sosialistane. Folk i dag er så opptekne med å byggje sitt eige perfekte ego på sosiale medier at vi ikkje evnar å avsløre konspirasjonsteoriar og falske nyhende. Folk trur på konspirasjonsteoriar som er skapte av folk med vitande vilje for å le av dei som går på limpinnen og trur på toskeskapen. Folk trur på kva som helst. Folk trur at flystripene på himmelen er gassar som sløvar ned menneska slik at vi ikkje gjer motstand mot demokratiske diktatorar som lurer oss i fella. Men folk trur ikkje på fakta som at dei same flya legg igjen enorme mengder klimaøydande gassar i atmosfæren.

Fjorårets kanskje beste tale blei halde av ein svensk femtenåring på ein FN-klimakonferanse i Polen. Greta Thunberg, no 16 år, seier ho skriv talane sine sjølv. Då kan ho retorikk betre enn dei fleste klimafornektarane, langt betre enn dei Frparane som samanliknar henne med ungdom som var manipulert av nazistar. (Dei har forresten gløymt at det var foreldra til nazi-ungdommane som var manipulerte.) Om slike politikarar seier jorda er flat og styrt av firfirsler som dronning Elizabeth blir vi ikkje forundra. Sjølv om dei er statsrådar i den norske regjeringa.

På FN sin klimakonferanse refsar Greta Thunberg min generasjon og min foreldregenerasjon for at vi har hatt kunnskap om kva klimaendringane fører med seg for våre etterkommarar i 20-30 år, og likevel gjer vi ikkje nok for å avgrense eller stoppe det. Kva skal eg svare, spør ho, når mine barn spør korfor ikkje besteforeldra deira, som visste om klimaendringane sine konsekvensar, gjorde meir for å berge livsvilkåra for sine eigne barnebarn.

Somme vil gi Greta Thunberg fredsprisen for at ho har sett så sterkt fokus på klimaproblema menneska har skapt. Men Thunberg er ingen fredsskapar. Ho er ein opprørar. Ho peikar på skulda og skammen hennar foreldregenerasjon har i klimaspørsmåla. Truleg har ho rett i at min generasjon og generasjonen før meg ikkje er vaksne nok til å gjere det som trengst for å gjere det leveleg for våre barnebarn. Vi overlet ansvaret til barn og barnebarn. Skal vi redde klimaet må vi vise Greta Thunberg og barna våre at vi må arbeide saman, ikkje mot kvarandre, for å redusere klimaendringane. At barn står mot foreldre og foreldre står mot barn vil ikkje redde klimaet.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 4.5.2019.

Vi får dei avisene vi fortener

I 2016 mottok Sogn Avis prisen «Årets lokalavis», som blir delt ut av Landslaget for lokalaviser (LLA). I juryen sin uttale stod det noko om at folk i Sogn får ei avis dei fortener (fritt etter hukommelsen), at folk i Sogn er heldige som har ei slik avis. To år seinare, i 2018, fekk Sogn Avis journalistprisen for artikkelserien om barnevernet i 2017. Denne prisen var også delt ut på LLA sitt landsmøte. I juryen sin uttale fekk avisa skryt for eit uvanleg og godt journalistisk arbeid. «Kommuneleiinga står att utan ære – i motsetnad til avisa,» heiter det i uttalen. Det var grunn til at Sogn Avis fortente journalistprisen for 2017, meinte juryen.

IMG_6593

Det er ikkje akkurat prisvinnande journalistikk VG har presentert dei siste vekene. Måten VG-journalisten har dekka den famøse dansevideoen har sett han i skammekroken. Måten redaktøren har stilt seg på journalisten si side har sett både han og heile avisa i skammekroken. Måten avisa konkluderer på i si eiga gransking av korleis saka har vore dekka på sender dei lenger inn i mørke skamma. Dei beklagar overfor Sofie, men dei held fram med å framstille henne som lygnar. Vi får dei avisene vi fortener. Om ikkje folket reagerer på måten VG har behandla Sofie på, så fortener vi ikkje betre. No brukar ikkje eg å kjøpe VG. Men dersom eg hadde brukt å kjøpe VG, så skulle eg ha slutta med det ei stund no. I alle fall heilt til VG gjer det dei burde gjort for fire veker sidan: lagt seg flate. På den måten hadde VG fått det dei fortener, og kanskje lesarane på sikt hadde fått ei betre, meir truverdig avis. Men sannsynlegvis kjem VG til å selje aviser som før. Det blir ingen boikott. Og derfor fortener ikkje lesarane eit betre VG enn det dei har fått siste vekene.

Vi fortener vel også det klimaet vi får, når vi ikkje veit å forvalte kloden vår på ein bærekraftig måte. Og vi kan klage på at ungdommane våre streikar for klimaet, at dei nærast går til opprør mot foreldregenerasjonen. Men det er vi som har oppdrege desse ungdommane. Og vi får det vi fortener.

Denne veka har eg vore på to arrangement på to ulike bibliotek på Søre Sunnmøre. Tysdag var eg på biblioteket i Ørsta og høyrde utdrag av «Den gamle mannen og havet», rekna som Ernest Hemingway si beste forteljing. Mellom utdraga fekk vi «biografiske drypp» om forfattaren. Forteljinga handlar om den gamle fiskaren sin kamp for å fange ein diger sverdfisk han har fått på kroken. Når fisken har tapt, etter å ha drege den gamle mannen og båten hans langt til havs, kjempar han fleire gonger mot haiar som prøver å ta sverdfisken frå han. Utvala som blei lese var slik at etterpå kjendest det som eg hadde lese heile boka.

Onsdag var eg på biblioteket i Syvde i Vanylven. Der serverte kaupingen Rune Olstad og «fjærlendingen» Eivind Ødegård dikt av Gunvor Hofmo. Medan Rune stort sett las, så laga Eivind musikk og stemningar med ulike musikkinstrument. Også her fekk vi biografiske dropar innimellom. Det var ei fantastisk førestilling, og tilbakemeldingane frå dei 15 tilhøyrarane som var der stadfesta at det ikkje berrre var eg som hadde likt det. Det var femte gongen Rune og Eivind gjorde denne førestillinga. Dei seier det var siste gongen. Det er i grunnen dumt. Dette hadde fortent meir einn nokre titals tilhøyrarar fordelt på fem førestillingar. Og folk hadde fortent å få mulegheiten til å få den opplevinga eg fekk på onsdag. Eg håpar biblioteka og andre arrangørar i Sogn gir folk den mulegheiten. Og får du mulegheiten bør du ta han. God helg!

Denne teksten er trykt som innhogg i Sogn Avis 30.4.2019

Les også:
Giske sine venner i Sogn.
Manipulering i folket sin teneste.
Kunsten å kuppe ein nominasjon.

IMG_6592

Kunsten å kuppe ein nominasjon

Ein får inntrykk av at det er politisk og økonomisk uro jorda rundt. Slik har det sikkert alltid vore, men i dag går nyhenda så raskt at det som skjer blir kjent jorda rundt i løpet av ein augneblink. Rett før helga enda toppmøtet mellom Donald og Kim, the little rocket man, utan avtale. Det er kanskje det vi hugsar best frå veke som har gått. I Storbritannia er Labour, det britiske Arbeidarpartiet, rysta av antisemittiske haldningar i leiinga. Det har vore kjent lenge, men siste tida har partitoppar meldt seg ut fordi dei antisemittiske haldningane ikkje har vorte teke tak i. Eller kanskje mest på grunn av usemje om Brexit.

kupp

Her i Norge har Trond Giske prega nyhenda siste vekene. Han skal visstnok ha like dårleg kvinnesyn og like dårleg omgang med kvinner som Donald Trump. Utan samanlikning elles. Men det bryr ikkje Trøndelag Arbeidarparti seg så mykje om. Ikkje Årdal Arbeidarparti heller, får vi vite av NRK. Der vil Ap-medlem og fagforeiningsleiar Andreas Bakken helst skifte ut Jonas Gahr Støre med Trond Giske. Støtta til Giske i Ap-bastionen Årdal illustrerer at den «uheldige» dansevideoen med Giske er del av ein maktkamp inne i partiet.

Overskrifta burde vore «Sogndal fotball kuppa nominasjonsmøtet ,» seier Svein Røysum.

Men det er ikkje berre ein maktkamp. Dei alvorlege metoo-sakene mot Giske ligg ferske og opne bak trønderen. Han sjølv har brukt meir energi på å bagatellisere hendingane enn på å legge seg flat, seier kritikarane. Å gi han viktige tillitsverv så kort tid etter metoo blir nok opplevd som krenkande for både offer og andre i partiet. Derfor burde Giske forstått at ei kvar lita sak ville bli brukt mot han. Likevel let han seg filme medan han «tafsar» på unge kvinner. Dei opplevde det ikkje ubehageleg, nei. Men Giske burde forstått at fiendane hans i partiet ville bruke det mot han. Og det gjorde dei. Dei køyrde saka i media, med direkte løgnaktig framstilling. Slik fekk dei endra nominasjonen av Giske til viktige verv i Trøndelag.

Det er forresten uro i Ap i den nye Sogndal storkommune også. Medan dei andre politiske partia enda opp med lister til kommunevalet som var omlag slik nominasjons-nemndene hadde innstilt, så var det kamp om plassane i nye Sogndal Ap. I førekant av nominasjonsmøtet hadde partiet verva mange nye medlemmer. Jon Håkon Odd frå Leikanger var med 4 mot 2 stemmer innstilt som ordførarkandidat. Men det var varsla på førehand at sogndølene kom til å møte mannsterke på nominasjonsmøtet for å stemme Kjetil Kvåle inn som Arbeiderpartiet sin ordførarkandidat. Og på eit nominasjonsmøte som hadde større frammøte enn Årdal Ap brukar å ha, så lukkast sogndølene å gjere store endringar på nominasjons-nemnda si innstilling.

Svein Røysum, som har sitte i kommunestyret for Arbeidarpartiet i Leikanger fleire periodar, seier han er litt oppgjeven over lokalavisa si meir eller mindre manglande dekning av kva som skjedde på møtet. Overskrifta i avisa burde vore «Sogndal fotball kuppa nominasjonsmøtet til Ap på Systrond,» seier han. Men dei hadde vel full rett til å møte mannsterke, påpeika eg. Jau, dei hadde vel det, svarar han. Det er ikkje akkurat noko opprør etter nominasjonsmøtet, seier han, men sjølv har han bestemt seg for å stemme på eit anna parti dette valet. Så det er vel ikkje feil å seie at det er eit slags opprør. Sjølv om sogndølene si «kupping» av nominasjonsmøtet på Systrond var heller uskuldig samanlikna med metodane dei brukar i Trøndelag.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 2. mars.

Manipulering i folket si teneste

«At der er Trold i Mennesker, ved envher, som har lidt Øie for den slags. De ligger inde i Personligheden og binder den som urørligt Fjeldstykke, lunefuldt Hav og ustyrligt Veir, — store og små Ubeister, –»

Slik innleiar Jonas Lie novellesamlinga Trold. Kva meiner han med at det er troll i menneske? Lat oss skrive om teksten hans lite grann: For at det er manipulasjon i menneske det veit einkvar som har litt auge for denslags. Det ligg som troll inne i personlegdommen og bitt den som urørleg fjell, lunefullt hav og ustyrleg vêr…

Eg håpar Jonas Lie ville tilgitt meg for at eg manipulerer med teksten hans for å få fram poenget mitt…

Einkvar som fylgjer litt med på norsk politikk, og som har eit auge for kva manipulering er for noko, vil lett sjå den massive bruken av manipulasjon som hersketeknikk i debattar. Både politikarar og programleiarar har gjort seg til ekspertar på det, og denne gifta tek opp sendetida til og med i program som Politisk kvarter og Dagsnytt 18.

Ofte føregår politiske debattar slik: 1. Politikar A konstaterer at politikar B har meiningar vi lyttarar veit dei ikkje har. 2. Politikar A kjem med stygge angrep mot politikar B for at dei har dei meiningane lyttarane veit dei ikkje har. 3. Politikar A konkluderer på grunnlag av manipuleringa i punkt 1 og 2, at politikar B er ein fiende av folket. 4a. Punkt 1 til 3 gjentek seg med politikar A og B i motsette roller, eller 4b. Politikar B har integritet nok til å oversjå manipuleringa og konsentrerer seg om å leggje fram sine eigentlege meiningar. 5. Uavhengig av om punkt 4a eller 4b skjer tek programleiaren over rolla som manipulator. Dette er oppskrifta på svært mange norske politiske debattar. Sjølv merkar eg at eg blir både lei meg og oppgitt når denne oppskrifta blir brukt.

manipulasjon

Dette biletet er forresten ikkje manipulert!

Dessverre lærer vi for lite om retorikk og manipulasjon på skulen. For mange år sidan var eg på ei førelesing på Høgskulen i Bø der det blei hevda at vi her i landet hadde gjort ein alvorleg feil etter førre verdskrig. Han hevda retorikk blei teke bort som skulefag fordi ein var redd for at kunnskap om retorikk ville skape nye hitlerar. Han meinte dette var ei feilslutning, då Hitler var eit «naturtalent» på retorikk, og at manglande kunnskap om retorikk berre fører til at folk ikkje klarar å avsløre manipulatorar og psykopatar. Eg trur han hadde eit viktig poeng. Kunnskapen om retorikk og manipulatorar er framleis for liten. Derfor manglar vi verktøya vi treng for å avsløre manipulatorane.

Manipulering kan vere både urettvis og gi farlege fylgjer. Sjølv opplevde eg nyleg ein intervju-situasjon der eg fortalde om gode minne frå eigen barndom. Eg fortalde om korleis mange barn i nabolaget leika gøymespel, og at vi den gongen også gøymde oss i låva. I låva får ikkje barna mine lov å leike, sa eg. I referatet som eg fekk i ettertid står det: «Johannes og søskena hans leika saman og gjorde ting folk ikkje får lov å gjere.» Feilsitatet er så grovt urettvist, både mot meg, søskena mine og dei andre barna i nabolaget, at eg tok kontakt med dei som hadde skrive dette. For uansett kven som les dette referatet så vil alt anna som står der bli tolka i lyset av at vi heldt på med kriminelle aktivitetar som barn. Men intervjuvaren sa at den grove og løgnaktige manipuleringa med det eg har sagt dessverre blir ståande for all tid, sjølv om ho innrømmer at det gir eit feil bilde av meg. Dokumentet er låst og kan ikkje endrast. Det er sjølvsagt ikkje hennar feil, men systemet. Kven andre enn Staten kan oppføre seg slik mot enkeltmenneskjer?

Post Navigation