MANN MED GREIP

Kommentarar, tekstar og bilde frå Johannes Eggen Mundal. Del gjerne blogginnlegga, men ikkje bruk bilder utan avtale med meg!

MANN MED GREIP PÅ FB

Denne bloggen har ei eiga fb-gruppe. Her kan du fylgje med når det blir publisert nye blogginnlegg eller tidlegare blogginnlegg som er aktuelle i samfunnsdebatten.

Fylgj MANN MED GREIP på FB her!

Advertisements

Meir sårbar økonomi

For fem år sidan skreiv eg om kor sårbare vi er om ei krise skjer. Kva skal vi ete når økonomien kollapsar? spurde eg. Den gongen trudde eg økonomien kjem til å kollapse fordi den byggjer på at den er avhengig av vekst. Isolert sett er det kanskje sant. Men om ein prøver å sjå økonomi og klima i samanheng så ser ein lett at dagens økonomiske system ikkje er klimavennleg.

IMG_6290

Eg trur framleis at økonomien kan kollapse. Men eg ser meir og meir økonomien i andre samanhengar. Økonomi saman med politikk. Økonomi saman med klima. Økonomi saman med endra samfunnstrekk. Økonomar er ikkje utdanna til å sjå alle desse samanhengane. Olav Arnar Bøe, tidlegare rektor for jordbruksskulen i Aurland og forfattar av lærebøker i økologi, sa det omtrent slik: Økonomar tek oftare feil enn barnehagebarn. Eit barnehagebarn treff statistisk rett halvparten av gongene om du spør om økonomien kjem til å gå opp eller ned neste åra. Men økonomane fjernsynet inviterar til studio tek oftast feil. Likevel inviterer dei same økonomane tilbake neste gong dei lurer på noko.

Fofor nokre år sidan flirte folk av meg då eg sa at i økonomisk nedgangstid kan store deler av oljefondet forsvinne. I dag høyrde eg ein sjeføkonom sei det same.

Økonomien kjem kanskje ikkje til å kollapse av seg sjølv. Det er sannsynleg at klimakriser eller andre kriser vil vera ein utløysande faktor. Dersom dei økonomiske verdiane og prinsippa som styrer verda i dag ikkje blir endra av menneska, kan det bli klimaet som tvingar endringane fram. Eigentleg trudde eg ved årsskiftet til 2017 at det var året klimahendingar ville få folk til å forstå at klimaet måtte takast på alvor og klimaendringane motarbeidast. Det same trudde eg då vi gjekk over frå 2017 til 2018. No veit eg eigentleg ikkje kva eg skal tru meir. Fokuset på klimaendringar har rett nok auka. Mange store ord blir sagt. Utan økonomiske, politiske og personlege endringar blir dei store orda til tomme ord. Dei blir til uro og til misnøye. Og det er det motsette av kva økologien og økonomien treng.

For mange år sidan stilte eg også spørsmål om kor lenge bustadprisane kan stige. Då ga økonomane inntrykk av at det vil dei gjere evig. Og eg spurde kor trygt oljefondet er. Eg sa at i økonomisk nedgangstid kan store delar av oljefondet, som ironisk nok er bygd på klimaøydande økonomisk vekst, forsvinne. Folk flirte av meg då. I kveld høyrde eg Elisabeth Holvik, sjeføkonom i Sparebank1, advare om at Norge er svakare mot økonomisk uro i dag enn finanskrisa i 2011. Finanskrisa for sju år sidan blei løyst med å senke renta. Det blei ikkje gjort vekstkraftige reformer. Derfor vil ei ny finanskrise ramme hardare enn førre, og kan føre til at verdien av oljefondet blir kraftig redusert. Det seier altså sjefsøkonomen i Sparebank1. Sjølv ho blir motsagt av andre økonomar kan ho ha rett.

Island er det landet som har komme best ut av finanskrisa, meinar Holvik. Der forstod dei at tiltaka som blei gjort var eit gode for fellesskapet på lang sikt. Dei gjorde det for barnebarna og for fellesskapet. Fellesskap, tillit og lojalitet kjenneteiknar familen og små samfunn, seier Holvik. Elles i Europa ser vi at desse eigenskapane står svakare enn før. På den måten set Holvik økonomien inn i ein større samanheng. Og om vi teiknar eit større bilde enn Holvik gjer kan vi ta med økonomisk uro og dei kritisk låge avlingane på korn i Europa denne sommaren, årsaka av klimaendringar, så er vi nærare ein økonomisk kollaps no enn sist eg skreiv om det.

Denne teksten var trykt som Innhogg i Sogn Avis 15.9.2018.

Ekstremturke og matforsyning

I sommar har avisene vore fulle av varmerekordar, skogbrannar og turke. Og dei har vore fulle av kva konsekvensar turken får for norske bønder. Men turken har ikkje berre ramma Norge, den har ramma heile Nord-Europa, og truleg vil konsekvensane vere langt meir alvorlege i mange andre land enn her.

IMG_6097
Gradestokken i Mundal 28. juli kl 13.29.

No har ikkje eg tenkt å skrive så mykje om turken sine konsekvensar for norske bønder, sjølv om vi har merka det her òg. Vesentleg nedgang i grasproduksjonen gjer nok at det blir litt mindre dyr i fjøsen i vinter. Heldigvis hadde vi att litt rundballar frå i fjor. Ein del gardar i Fjærland har ikkje hatt så store avlingstap, andre gardar har hatt stor avlingsnedgang. Alt etter kva slags jord det er vi dyrkar gras på. Omlag 2/3-deler av arealet på garden min er turkeutsett, medan resten toler mykje turke. I sommar har eg også vatna areal som toler mykje turke, plassar det aldri har vore vatna før. Det har altså gått ein del diesel til å pumpe vatn frå Mundalselvi. Så lenge det er snø og is i fjella blir heldigvis ikkje elva turr. Men metoden for å berge avlingar medvirkar til klimaendring.

Ein av bonusane med vatning er at ein får sin eigen vesle regnboge.

Det som har undra meg litt er kor lite det har vore skrive om at turken gir konsekvensar for matproduksjonen i verda. At grasavlingane er låge er ein bagatell å rekne samanlikna med avlingstapa på korn og oljevekster. EU samla er verdas største produsent av kveite.Kina er største enkeltlandet på kveite-produksjon, men dei er likevel avhengig av import for å ha nok til seg sjølve. India er nest størst, medan USA og Russland vekslar om tredjeplassen. Men også i Russland er det avlingssvikt i år, med ein stipulert nedgang på minst 20 prosent. I tillegg blir det meldt om stor avlingsnedgang på korn og oljevekstar i Ukraina og Australia.

Konsekvensane av sviktande kornavlingar har her til lands drukna i media sin omtale av konsekvensane for norske bønder. Medan avisene er fulle av bilde med skogbrannar, is-smelting på Antarktis, brune, avsvidde enger og åkrar og at hestar må slaktast fordi fôret blir for dyrt, så er det ikkje mange ord om at turken fører til auka svelt i verda. Korfor er ikkje det eit tema i norske medie? Kanskje fordi vi er så rike at vi trur vi alltids får tak i korn ein eller anna plass frå i verda. Det er i alle fall det norske styresmakter byggjer sin politikk om matforsyning på. Dei seier at uansett kva krise som kan ramme, inklusive krig, naturkatastrofar og konsekvensar av klimaendringar, så er vi trygge på å få tak i den maten vi treng. For handelsvegane i verda vil uansett krisesituasjon fungere som normalt, meiner norske styresmakter, derfor vil vi kunne importere mat som før.

Kriseførebuing a la Norveg

For fagfolk i landbruket er mangelen på såkorn neste utfordring. Etter ein dårleg, våt haust i fjor, blei det knapt med såkorn i vår. Beredskapslageret på såkorn dekkar berre 15 prosent av eitt års forbruk. Landbruksorganisasjonane har år etter år teke opp trongen for å auke beredskapslageret, men har ikkje fått med seg styresmaktene. Til neste vår må det importerast mykje meir såfrø enn normalt. Vanlegvis importerer vi frå Sverige og Finland, for dei har frø som passar våre klimatiske forhold. Men der har som kjent turken ramma like hardt som elles i Europa. No blir det diskutert kor ein alternativt kan importere såkorn frå. Canada kan ha frø som passar her, men å importere derifrå gir utfordringar med floghavre og sjukdom.

Dei mest sannsynlege konsekvensane for norsk matvareproduksjon på kort sikt er auka tilgang på norsk kjøt frå storfe og sau no i haust. I tillegg kan det bli mangel på mjølkeprodukt som til dømes smør neste år. Dette har ein ikkje oversikt over enno. Men korn må vi importere. Slik vi brukar gjere, berre ein del meir enn vanleg.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 18.8.2018

Kva skal vi eta når økonomien kollapsar?

Det målet tells ikkje

– Det målet tells ikkje! ropte Anders.

Orda slo meg hardt i magen. Eg sprang gråtande forbi læraren i skulegarden. Ho såg bort. Eg sprang rundt hjørnet av skulen, prøvde gøyme meg bak nokre busker, medan dei andre gutane ropte slike ord dei brukte å rope etter meg. Eg gret. Det var første gong eg hadde klart å score mål.

– Korleis går det? Det var Bjørn si røyst. Vi prata litt, og eg blei med Bjørn tilbake til dei andre.

– Korfor let du dette skje? spør Bjørn når dei går forbi læraren.

– Såpass må de tole! svarte ho.

 

Les også innhogg om lærarar som let mobbing skje.

Les også BT-kronikken: Når læraren mobbar.

Håpar kona spurde korfor han prøvde drepe familien sin.

Var på ein liten tur forrige veke, saman med barna og anna nær familie. To bilar i fylgje. Vi hadde ikkje køyrt lenge før vi møtte ein galen bilførar. Vi hadde såvidt passert Lærdal då vi møtte ein kø bilar. Den første forbikøyringa vi såg var ei forsvarleg forbikøyring. Eg slakka ikkje på farten fordi eg såg at bilen imot hadde god tid til å komme seg tilbake til rett køyrefelt.

Men bak kom det ein sjuk galning. Med campingvogn og sannsynlegvis familien på tur. På oversiktleg strekning starta han ei forbikøyring som han garantert må ha forstått ikkje kom til å gå bra om ikkje både bilen han køyrde forbi og bilen han møtte (meg og barna) måtte bråbremse og stanse for å unngå at familien hans og familien min kunne blitt drept. Eg bråbremsa og stoppa. Det gjorde heldigvis også bilen som blei forbikøyrt. Då klarte den sjuke galningen akkurat å slenge seg inn framfor den andre bilen og unngjekk såvidt frontkollisjon med oss.

Eg håpar den sjuke galningen hadde med seg ei kvinne i bilen. Ei mor til barna hans, eller ein sambuar som bryr seg meir om barna enn han sjølv. Eg håpar at denne mora spurde han korfor han var villeg til å satse livet til barna sine for å sleppe å vente 15-20 minuttar på neste ferje på Fodnes. Eg håpar galningen ikkje utset sine eller mine barn for dødsfare fleire gonger for å tene minuttar i trafikken. Men dersom ikkje galningen hadde med seg nokon som spurde han korfor han var villeg til å late barna sine dø for å tene minuttar i trafikken, så trur eg han kan komme til å gjere det same om igjen. For det gjekk jo bra!!!

forbikjoring_forbudt

Uforsvarleg forbikøyring kan gjere at ein sparar sekundar og kanskje minuttar i trafikken. Det kan også føre til død og tiltale for drap.

Det eg skriv om skjedde kring kl 13.00 onsdag 25. juli. Dersom nokon veit kven som satsa livet til familien sin og familien min, så høyrer eg gjerne frå dykk. Eller de kan melde vedkommande før det er for seint. Før han drep barna sine eller andre uskuldige i trafikken.

Lat Moe-fyren få ein sjanse!

Medan turistane strøymer til Sogn står majestetiske Hotel Mundal som eit spøkelsesslott ved Fjærlandsfjorden. Frå det blei opna i 1891 har det vore i drift kvar sommar bortsett frå under krigen og siste somrane Rolf Wikborg stod som eigar, før han selde hotellet til Ola Moe for eit par år sidan. I 2016 og 2017 var det i drift igjen. No er det stengt pga planlagt renovering. Og fjærlendingane er utolmodige og uroa over at arbeidet enno ikkje er starta. Og utolmod og uro skaper forteljingar om kva som ’eigentleg’ skjer; forteljingar som ikkje alltid har rot i fakta, og som endrar seg etter kven som er forteljar.

 

For nokre veker sidan møtte eg Ola Moe i samband med at han ville sjå på nokre eigedomsgrenser mellom garden min og ein skogteig hotellet eig. Han fortalde då kva planar han har for hotellet. Det er å totalrenovere bygningen og setje han tilbake til arkitektteikningane. Arker og påbygg som er gjort seinare skal bort. For å få økonomi i hotellet må han byggje ein ny romfløy, og auke talet rom til vel hundre. Eit slikt tilbygg er det som må til for å få økonomi i den daglege drifta, trur Moe. Men kostnadane med renoveringa veit han ikkje enno. Heile taket må ned, og byggjast opp på nytt, seier han. Han har hatt møter med fleire entreprenørar, og dei fleste gir råd om å gjere det på den måten.

Det fjærlendingane lurer på, sa eg, er om dette prosjektet er finansiert. Moe såg på meg utan å trekke ei mine. Finansieringa er ikkje den største bøygen akkurat no, svarte han. No er riksantikvaren kopla inn, og vi kan ikkje gjere noko som helst før vi får vite frå dei kva vi kan gjere og kva vi ikkje kan gjere. Og det tek tid. Vi hadde håpa å starte renoveringa i sommar. Men vi kan ikkje starte før riksantikvaren gir grønt lys. Vi kan ikkje risikere å miste dei offentlege tilskota. Men planen er framleis å opne nyrenoverte Hotel Mundal våren 2020. Med tre gonger så mange rom som i dag.

Dersom vi vil Hotel Mundal og bygda sitt beste må vi ikkje gjere alt vi kan for å sverte dei som eig hotellet. Dersom han fyren Moe har ’heile’ bygda mot seg er oddsa for at han skal lukkast med planane om å setje hotellet i stand igjen mykje mindre. Dersom vi ynskjer at det skal gå bra må vi vere positivt innstilt. Viss vi let bygdedyret ri oss så hjelper vi berre bygdedyret å øydeleggje for bygda og hotellet. Og det trur eg ikkje fjærlendingane vil. Det er nok nokre få som har bestemt seg for å mislike Ola Moe såpass sterkt at dei håpar han ikkje lukkast med å restaurere Hotel Mundal. Det er nokre få som trur at hotellet sitt einaste håp er at det blir teke over av ein idealist med pengar. Men det kjem ikkje til å skje. Derfor må vi gi riksantikvaren og Moe-fyren ein sjanse. For hotellet si skuld. For bygda si skuld. Det er kanhende hotellet sin siste sjanse.

Og medan vi ventar på at arbeidet med renovering skal starte står hotellet der som eit spøkelsesslott ved fjorden i Mundal. Og det skal visst vere spøkelse på Hotel Mundal. Eg har høyrt fleire med sommarjobb fortelje at dei har møtt nokre av spøkelsa der. Eg lurer på om spøkelsa er like uroa for hotellet si framtid som levande fjærlendingar. Eller ser dei på planane til den nye eigaren med optimisme og framtidstru?

Denne teksten er trykt som innhogg i Sogn Avis 21. juli 2018.

Då Ola Moe søkte om løyve til å rive hotellet i 2016 skreiv eg dette minneordet:
Hotel Mundal – til minne.

unnamed

Skjermbilde frå Sogn Avis då Ola Moe hadde overteke hotellet etter Rolf Wikborg. Den gongen blei det feira at Wikborg var ute. No meiner somme at Wikborg var ein god mann for hotellet.

Utan lyset sprekk ikkje nazi-trollet!

Såg ein liten video i dag, delt på sosiale medier. Ein svensk journalist på arbeid for SVT er tilstade på ein demonstrasjon eller kanskje ein prideparade. Journalisten går fram til ei bod med nazistorganisasjonen Den nordiske motstandsrørsla (DNM), presenterer seg og spør om å få stille eit spørsmål.

– Hei, Janne heter jag. Kan jag ställa nogra frågor?

– Nei, för du är jude.

Journalisten spør igjen, og mannen svarar at nei, han vil ikkje snakke med ein ekkel jøde. – Hur menar du nu? spør Janne. Svaret frå nazisten er – Hur f*n kan du misstolka äklig jude?

Så kjem ein anna, høgre rangert nazist, og seier han kan svare på spørsmåla. Journalisten stiller spørsmål om demokrati og kven som skal ha stemmerett ifylgje DNM. Journalisten spør korleis det er med hans kone, som er av vallonsk blod, og hennar forfedre kom til Sverige på 1500-talet. Det er ingen problem med henne, svarar nazisten, bortsett frå at ho er gift med ein jøde.

(Sjå videoen her.)

Somme meinar at nazistane må ignorerast, så blir dei borte. Dei blir ikkje det. Troll sprekk ikkje før lyset treff dei, kan vi lese i norske folkeeventyr. I Bibelen står det at lyset overvinn mørkret. Og det er vel ei naturlov. Dersom mørkret får vere i fred i mørkret, så veks det der. Berre lyset kan overvinne mørkret.

Og nazismen er noko av det mørkaste verda har fostra. For 60-70 år sidan fekk nazismen vekse seg stor fordi ingen sette på lyset. Heller ikkje kyrkja, dei kristne i Europa, sette på lyset i mørkret, dei lukka augene og såg bort medan millionar av jødar og andre uønska innvandrarar til Europa blei behandla som dyr eller myrda, med kvinner og barn.

Sjølv om desse politikarane har teke avstand til nazismen, bør det vere eit skremmeskot for oss at nazistane hyllar dei for menneskesynet deira.

Det veks mørke krefter i Europa i dag. Ikkje alle desse kreftene kan kallast nazisme. Men noko har dei felles, og det som er felles er det som gjer dei mørke: Hatet mot dei andre, hatet mot dei framande. For nazistane var hatet mot jødane den viktigaste djevelske næringa. Men om ein tek bort hatet mot jødar og snakkar om hatet mot dei framande, mot dei andre, mot innvandrarane – då er ikkje det så stor skilnad mellom nazisme og mange av dei høgrepopulistiske politiske partia i Europa i dag. Også her i landet har vi sett døme på at profilerte politikarar med makt har bevega seg inn på noko av nazistane sitt menneskesyn. Til stor jubel for nazistane sjølvsagt. Sjølv om desse politikarane tek avstand til nazismen, bør det vere eit skremmeskot for oss at nazistane hyllar desse politikarane for menneskesynet deira.

Dei tunne grensene mellom framandhat og nynazisme.

Dette kan vi ikkje tie i hel. Vi må sette lyset på før det er for seint. Vi kan ikkje tenkje at det nyttar ikkje at eg seier frå. Vi må ikkje late det komme så langt at vi ikkje lenger torer å seie frå. Vi må ikkje late mørkret og framandhatet ta over Europa utan å setje på lyset. Då vi historien dømme oss på same måte som dei som såg kva som skjedde i Europa på 1930- og 40-talet utan å sei frå.

Eg har vore på Auschwitz Birkenau der restane av omlag 1,5 millionar menneske; menn, kvinner og barn, for det meste jødar, kviler i aska. Lukta av aska ligg framleis stramt over plassen. Europa har lova at dette aldri skal skje igjen. Men då må vi stoppe dei kreftene som vi ser i dag som la grunnlaget for det som skjedde då. Vi må ikkje unngå denne debatten. Vi må setje på lyset!

Nynazistar får ikkje skrive på fb-veggen min meir!

IMG_5603 (2)

– Det målet tel ikkje!

– Det målet tells ikkje! ropte Anders. Orda slo meg hardt i magen. Eg sprang gråtande forbi læraren i skulegarden. Ho såg bort. Eg sprang rundt hjørnet av skulen, prøvde gøyme meg bak nokre busker, medan dei andre ropte slike ord dei brukte rope til meg. Eg gret. Det var første gong eg hadde klart å score mål.

– Korleis går det? Det var Bjørn si røyst. Vi prata litt, og etter mange fine ord blei eg med Bjørn tilbake til dei andre. I det vi gjekk forbi læraren spør Bjørn henne: – Korfor let du dette skje?

– Såpass får de tole! svara ho.

IMG_6001

Denne vesle teksten blei til på eit skrivekurs midt i Bokbyen i Fjærland for nokre veker sidan. Etterpå delte eg den mellom anna på facebook, utan kommentar eller forklaring. Eg kunne til dømes ha skrive at denne teksten ikkje er sjølvbiografisk. For det var det sikkert mange som trudde. Men eg har ei erkjenning no midt i fotball-vm: Eg har aldri vore god i fotball. Eg har aldri vore spesielt interessert i fotball heller. Eg hugsar då to av klassekameratane mine første gong snakka om engelske fotballag. Den eine likte best Liverpool, sa han, og den andre likte best Leeds. Eg trudde dei snakka om pålegg. Då dei spurde kva eg likte best av dei to, svara eg leverpostei, for eg visste ikkje kva pålegg leeds var.

Så det er kanskje ikkje særleg rart om dei som kjenner meg trudde eg-personen i forteljinga var meg. Men hovudpoenget i forteljinga er vaksne som tillet at slike situasjonar skjer. Gong etter gong, år etter år. Eg kunne fortalt om dei skadane dei borna som lever i ein slik skulekvardag kan få viss det får halde fram lenge nok. Eg kunne dikta om hendingar som er mykje meir alvorlege enn denne vesle episoden. Uansett kva eg dikta om mobbing ville det vore sant for nokon. Eg kunne ha dikta om barn sine minner om dei gongene det hadde dødsangst på skulen eller på veg til og frå skulen. Men eg kjenner barn med slike forteljingar, så eg treng ikkje dikte om det.

Eit klokt lite barn eg kjenner fortalde læraren sin om mobbing på ein skule det hadde gått på tidlegare: – Eg veit at dei (andre barna) eigentleg er snille; at det er ein som startar det og at dei andre berre blir drege med. Det kloke barnet har mange og gode venner på den gamle skulen, og forstår at problemet først og fremst ikkje ligg hos barna. For dei vaksne såg det som skjedde, gong etter gong, år etter år, men dei gjorde ingen ting for å stoppe det, ifylgje barnet.

Og sjølv om det eg har skrive til no kan vere oppdikta, så har eg fått høyre nok til å vite at alt kunne vore sant. Den vesle teksten i innleiinga her vart posta på ein blogg, og delt på facebook. I løpet av eit par dagar hadde det over 1100 treff. Mange kjenner seg att i den enkle teksten. Og det er i grunn berre trist. Nokre av tilbakemeldingane (frå lærarar) var at denne teksten burde henge på tavla på lærarrommet til alle norske skular.

Siste vekene har eg vore på fleire avslutningsfestar for borna mine. Eit barn er ferdig på ungdomsskulen, eit er ferdig i barneskulen og skal starte i ungdomsskulen, eit barn er ferdig i 5. klasse og skal skifte skule til hausten. Altså var det grunn for markeringar for alle desse tre klassane. Det har vore kjekke festar i tre gode klassar, med mykje god underhaldning og god mat. Når både elevar og lærarar seier dei kvar dag på veg til skulen har gleda seg til å treffe klassen, så veit du at dei har hatt dei beste lærarane. Og når barn 2 arvar barn 1 sine lærarar, og barn 3 arvar barn 2 sine lærarar, då veit eg at borna mine dei neste åra framleis skal ha dei beste lærarane.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 23.6.2018

Les også:

Når læraren mobbar.

Om det var eit hol i golvet

Kjære ti år gamle Andreas.

Lærarar som let mobbing skje

– Det målet tells ikkje! ropte Anders.

Orda slo meg hardt i magen. Eg sprang gråtande forbi læraren i skulegarden. Ho såg bort. Eg sprang rundt hjørnet av skulen, prøvde gøyme meg bak nokre busker, medan dei andre gutane ropte slike ord dei brukte å rope etter meg. Eg gret. Det var første gong eg hadde klart å score mål.

– Korleis går det? Det var Bjørn si røyst. Vi prata litt, og eg blei med Bjørn tilbake til dei andre.

– Korfor let du dette skje? spør Bjørn når dei går forbi læraren.

– Såpass må de tole! svarte ho.

 

Les også:

Når læraren mobbar.

Kjære ti år gamle Andreas.

Lukk augene og sjå: Alt går bra!

Denne veka fekk alle svenskar eit informasjonshefte i postkassen: Om krisen eller kriget kommer. På 20 sider informerer den svenske regjeringa innbyggjarane om korleis dei skal forholde seg i krisesituasjonar. Heftet er utarbeidd av Myndigheten för samhällsberedskap og blei bestilt av den svenske regjeringa i fjor vår. Eit viktig tema i brosjyren er mattryggleik, og svenskane får råd om kva slags matvarer dei bør ha lagra i tilfelle kriser. I fjor vår kom også norske styresmakter med ein risiko- og sårbarheitsanalyse av norsk matforsyning, utgitt av Direktoratet for samfunnssikkerheit og beredskap (DSB). Men norske styresmakter kom til ein heilt anna konklusjon enn svenskane. DSB konkluderar med at i ei krise vil handelsvegane i verda fungere som før, og at det derfor ikkje blir problem med å importere mat til Norge.

kriseinformasjonSverige.png

Skjermbilde av framsida til det svenske krise-heftet.

I analysen har DSB mellom anna vurdert svikt i straumforsyning og elektronisk kommunikasjon, dyre- og plantesjukdommar, atomulukker, svikt i verdas kornproduksjon og internasjonal militær konflikt. Ingen av desse hendingane vil på kort sikt føre til krise i matforsyninga, ifylgje DSB, for handelsvegane i verda vil ikkje bli påverka!?! Ein slik konklusjon forutset minst eit av fylgjande to manglar hos dei som har øvste ansvar for kriser her i landet: Manglande forståing av kva ei krise er, og manglande forståing for kva ei krise fører med seg.

Medan det er lett å finne informasjon om krisehandtering på svenske styresmakter sine nettsider, så er det ikkje lett å finne DSB sin analyse av norsk matforsyning i kriser.

I dag produserer vi omlag 40 prosent av maten sjølv. Landbrukspolitikken har gjort mykje av den produksjonen avhengig av importert korn og protein til dyrefôr. Dersom importen stoppar må vi slakte ned gris, fjørfe og laks, fordi vi ikkje har fôr til dei meir. I tillegg må store deler av storfeproduksjonen reduserast og leggast om til meir ekstensiv drift. Sjølvforsyninga vi har i dag kan for bli halvert, og då manglar vi 80 % av den maten vi brukar no. Sjølv om kriser ikkje kjem, kan det vere lurt å lytte til dei råda svenskane får. Eller vi kan lukke augene, slik norske styresmakter gjer, så slepp vi å sjå krisa før vi må opne augene att.

Les også: Kva skal vi ete når økonomien kollapsar?

Torsdag denne veka hadde eg besøk av ei gruppe 13-åringar som mellom fleire andre aktivitetar hadde valt gardsbesøk. Her fekk dei helse på hunden Bella, og på kopplam, kyllingar og høner på tunet. Ungdommane blei også med opp til skogkanten og såg Edelgrana, som er eit landemerke i Mundal. Grana planta tippoldefar min då han gifta seg. Kanskje er ho det største bartreet i kommunen med sine 4,60 meter i omkrets. Med sine tette greiner gir ho godt ly for sauene, både mot regn og sol. Til slutt tok eg med ungdommane dit mjølkekyrne var på beite. Det blei litt snakk om kor mykje arbeid det hadde vore å mjølke 25 kyr for hand. Berre ein av barna kunne mjølke for hand. Det var ein gut frå Syria. Om straumen går kan eg hjelpe deg å mjølke, sa han. Denne guten er nok betre budd på krise enn det norske politikarar er.

Tippoldefar min var også med på å plante Hotel Mundal, eit anna landemerke i Fjærland. Medan edelgrana lever så lenge ho lever står hotellet til nedfalls. I eit videointervju på Dagens Næringsliv si nettside seier Ola Moe at søknaden om å få rive Hotel Mundal aldri var meint på alvor, det var berre ein reaksjon på krav om eigedomsskatt på det verneverdige hotellet. Reaksjonen blei som forventa, hotellet blei friteke for eigedomsskatt. Å eige eit slikt hotell er litt elsk hat, seier Moe i videoen. Det er fantastisk å eige det, men det er også eit tyngande ansvar. I sommar og neste sommar er hotellet stengt. Etter 125 år treng hotellet ein liten sørvis, seier Moe. I Fjærland ventar vi i spenning på at arbeidet med å gi Hotel Mundal sørvis skal starte. Kostnaden blir mellom 10 og 30 millionar, trur Moe.

Denne teksten er trykt som innhogg i Sogn Avis 26. mai 2018.

IMG_5949

Drømmer du om å ta over et historisk hotell bør du se denne videoen.

Norge er alltid favoritt!

Av NRK og resten av den norske mediesaueflokken blir den norske deltakaren i Eurovision song contest alltid omtalt som ein av favorittane. Og nesten kvart år endar sjåarane med å lytte til kommentatorar som blir meir og meir skuffa. Sjølv om poenga fossar over dei beste låtane som styrtregn i Bergen ein fin sommardag, medan den norske deltakaren kun får dropane i utkanten av regnbyga.

Det gjentek seg kvart år. Eg har aldri forstått kva som er poenget med å marknadsføre den store fjernsyns-storhendinga på ein måte som endar med at skuffa sjåarar skal sitje å høyre på ein skuffa kommentator som blir meir og meir tungsinna og dårlegare og dårlegare i vitsane etter kvart som kvelden dreg ut. Årets største nedtur på direkte for ein NRK-tilsett. Som kvart år Norge ikkje vinn. Gjenteke til det parodiske.

resultat esc18 skjermbilde

No er kanskje ikkje eg den mest ihuga MGP-sjåaren. Eg brukte stordelen av laurdagskvelden til å spreie møkk. Ikkje den type møkk som er forma som ord og som finns i overflod i kommentarfelta på nettet. Eg spreidde møkk som i løpet av vinteren har komme ut bak på kyrne og vore lagra i store lager til denne tida på året. Eg spreier ikkje møkk 1. mai. Men eg gjorde det laurdag kveld. Og då eg kom inn i ti-tida slo eg på fjernsynet utan tanke på kva program som kom inn i stova. Då levde programleiaren til NRK framleis i den trua at Norge enten kom til å vinne ESC18 eller bli ein av dei aller beste.

Ikkje lenge etter eg slo på kom Israel sitt bidrag. Det var såpass originalt, tykte eg, at eg lurte på om eg skulle sende ei stemme. Og det gjorde eg. Slik blei kvelden for meg ein opptur etter kvart som stemmene strauma inn. Trass nedturen for programleiaren.

Post Navigation