MANN MED GREIP

Kommentarar, tekstar og bilde frå Johannes Eggen Mundal. Del gjerne blogginnlegga, men ikkje bruk bilder utan avtale med meg!

MANN MED GREIP PÅ FB

Denne bloggen har ei eiga fb-gruppe. Her kan du fylgje med når det blir publisert nye blogginnlegg eller tidlegare blogginnlegg som er aktuelle i samfunnsdebatten.

Fylgj MANN MED GREIP på FB her!

Corona og ansvar for eigne handlingar

 Kanskje det burde vere eit opptakskrav til høgare studier at søkar skal vere vaksen nok til å ta ansvar for eigne handlingar, og ha evne til å forstå at eigne handlingar kan skade andre enn dei sjølve, og i verste fall føre til at andre dør?

Medan coronatilfella aukar er det fleire som tek til orde for at dei ikkje kan stillast til ansvar for korleis dei oppfører seg. Alt er nokre andre sitt ansvar, påstår dei. Det er regjeringa og statsministeren sin feil at coronatilfella aukar. Ikkje legg ansvaret på oss, seier dei, vi gjer som vi vil.

Kva er det eigentleg folk ikkje forstod då statsministeren sa at vi opnar grensene litt for ikkje å kvele norsk næringsliv – spesielt turistnæringa? Kva var det dei ikkje forstod då ho sa at unødvendige reiser ikkje er tilrådd, og at alle som reiser, trass råda, har eit ansvar sjølve for ikkje å føre smitte tilbake til landet? Korleis klarte somme å oppfatte det regjeringa sa slik at dei kan gjere som dei vil – og dersom det ikkje går bra så kan vi uansett skulde på regjeringa?

Kanskje var råda litt uklare for dei som på førehand hadde bestemt seg for at dei ville gjere slik dei sjølve ville, utan å ta til fyljge råd om å ikkje reise med omsyn til dei av oss i samfunnet som ikkje toler corona så godt. Kanskje var Erna Solberg litt naiv då ho forsiktig opna grensene – kanskje var ho litt naiv om ho trudde folk tenkte så mykje på oss som ikkje toler corona at dei lytta til råd om ikkje å reise?

I det siste er det ungdommar som har stått fram i media og fråskrive medungdommar ansvar for smitten som har komme i kjølvatnet av festing og fadderarrangement. Alt er Erna Solberg og regjeringa sin feil. Regjeringa som altså sa at vi ikkje bør reise utanlands. Og sidan det er regjeringa sin feil har dei halde fram med festlegheitar som er stikk i strid med alle råd og alle påbud når det gjeld smittevern, og som i tillegg bryt lover om ro og orden. Det er trist å lese meldingar på twitter om fire faddergrupper som danna femten meter kø i daglegvarebutikk, og at dei møtte redde turistar i butikken med hånlatter. Det er trist å høyre ungdommar som på alvor meinar ungdom er den største tapargruppa i coronaens tid. Er dei faktisk ikkje i stand til å setje seg inn i korleis eldre har hatt det siste halvåret? Det er isåfall skremmande.

For all del; ungdommar flest er lojale til smittevernråd og har respekt for at andre ikkje toler pandemien like vel som dei toler han sjølve. Dei fleste ungdommar er i stand til å setje seg inn i korleis andre har det. Men dei som står fram i media, enten det er i kronikkar i osloaviser, eller det er som fylkestingsrepresentant for Ap i lesarbrev i lokalavisa (Sogn Avis 20.8.), og fråskriv ungdom alt ansvar for smittespreiing som skjer når dei ikkje fylgjer smittevernråd, dei oppfører seg som bortskjemte tiåringar. Kanskje har dei gjort det heile livet? Kanskje det burde vere eit opptakskrav til høgare studier at søkar skal vere vaksen nok til å ta ansvar for eigne handlingar, og ha evne til å forstå at eigne handlingar kan skade andre enn dei sjølve, og i verste fall føre til at andre dør?

Johannes Eggen Mundal, diabetikar. I faresona, men ikkje redd.

Vy. Fy!

For litt sidan brukte NSB enorme konsulenthonorar på å late seg manipulere til å tru at det var lønnsamt å endre namn til Vy. Fy, kor lettmanipulerte norske leiarar kan være!

Vy. FY!

For litt sidan overtok dette nye Vy ekspressbussane her i fylket. Før dei overtok kosta det 37 kroner for eit barn å ta bussen frå Fjærland til Sogndal. Med forhåndsbetalt verdikort fekk du i tillegg 40 prosent rabatt. Altså ein barnebillett til omlag 23 kroner. No kostar det 90 kroner for eit barn under 16 år å ta bussen frå Fjærland til Sogndal, og like mykje tilbake. Det er ei firdobling i prisen for barn som reiser mykje. FY! Og verdikortet som gir 40 prosent gjeld ikkje meir. Kanskje på Kringom-bussane, men i alle fall ikkje på Vy. Fy!

Før Fy tok over bussruter her i fylket kunne ungdommar 16-18 kjøpe ungdomskort på kvar buss som stoppa i Fjærland. Det kosta 365 kroner for 30 dagar. Men ungdomskort kan du ikkje kjøpe på alle bussane meir. Berre på Kringom-bussane, ikkje på Vy. Fy! For dersom ungdomskortet har gått ut, så må du først betale 90, av og til 99 kroner, for å komme deg til Sogndal, og så kan du finne ein Kringom-buss og kjøpe eit ungdomskort for 370 kroner. I praksis kostar då ungdomskortet no 460 kroner dersom du står i Fjærland og ventar på bussen. I alle fall dersom bussen som kjem er frå Vy. Fy!

Rett nok gjeld ungdomskortet på Vy, sjølv om du ikkje kan kjøpe det på Fy. Men det gjeld berre dersom du klarar å ta vare på ein bitteliten kvittering. For Vy har ikkje eit datasystem som taklar ungdomskortet. Så du må må vise kvittering for at du har fylt på ungdomskortet. Dei klarar ikkje lese verdikortet heller. Rabattar for folk som reiser mykje kollektivt gjeld ikkje meir. I alle fall ikkje på Vy. Fy!

Eg høyrde Trude Brosvik, som sit i det nye Sogn og Fjordane/Hordaland-fylkestinget Vestland på Vestlandet. Ho sa at no skal dei ordne det slik at kollektivtilbodet blir like bra i Sogn og Fjordane som det var i Vestland før. Eg har gjort alt eg kan for å komme i kontakt med Brosvik, både via sosiale medier og via telefon, og har sagt kva det var eg ville ta opp. Men ho svarar meg ikkje. Det er vel uansett ikkje ho som bestemmer. Den makta har ho vel gitt til statlege Vy. Fy!

I alle fall vil det koste meg og barna 800 kroner å reise tur-retur Fjærland – Sogndal med buss. Ein skal stå lenge parkert i Sogndal dersom det ikkje skulle lønne seg å køyre sjølv. Har Covid-219 fått klimatiltak heilt ut av politikarane og Vy sine hovud? Vyer for framtida liksom? Fy.

Avfallssorteringssamfunnet.

Vi sorterar uønska element, avfall, på mange måtar. Sogn Avis hadde nyleg ein artikkel om kor elendige sogningane er til å sortere avfall rett. Alt for mykje havnar i restavfallet, meiner Simas. Det får Simas til å true med auka avgifter.

TV2 har hatt fleire saker siste tida der konklusjonen av avfallssorteringa er motsett av Simas. Tina Skurdal hos BIR (Bergensområdets Interkommunale Renovasjonsselskap) ropar varsku om at produsentar, sannsynlegvis for å framstå i eit positivt klimalys, feilmerkar emballasje. Derfor havnar mykje emballasje i plast eller papir sjølv om dei ikkje er gjennvinnbare, og derfor burde vore sortert som restavfall. Hos Simas er problemet at for mykje havnar i restavfallet fordi vi forbrukarar er så ignorante og likesæle som vi er. Hos BIR er det eit stort problem at avfall som burde vore i restavfallet havnar i papir eller plast, sjølv om det ikkje kan resirkulerast, fordi produsentane feilmerkar emballasje for å setje seg sjølve i eit klimatisk godt lys.

Plast? Finn feil!

Ifylgje opplsaget om Simas har eg ikkje sortert så feil som dei fleste sogningar. Men ifylgje TV2-innslaget har eg sortert heilt feil. Fordi eg har sortert avfall som plast når det ikkje kan resurkelarst som plast og som papir når det ikkje kan resirkulerast som papir. I TV2-saka viser både Friele og Sørlandschips til Grønt Punkt Norveg, som stadfestar at dei står bak råda dei har gjeve til produsentane om å sortere avfall i papir og plast sjølv om det ifylgje Tina Skurdal, hos ein av landets største renovasjonsselskap, høyrer heime i restavfallet.

Før eg leverte plast nyleg sorterte eg på nytt og måtter plukke mykje avfall bort frå plast og over til restavfall. Så no har eg meir restavfall til Simas enn eg nokon gong har hatt før. Fordi saka på TV2 hadde større truverde enn saka i Sogn Avis. Eg ynskjer av heile meg å sortere rett. Men korleis skal eg klare det når Simas, BIR og produsentar (i samråd med Grønt Punkt) gir så heilt ulike instruksjonar om korleis vi skal sortere?

For nokre år sidan snakka eg med ein som kjente til utviklinga av biobrensel-bussar i Norveg. Han fortalde om visjonar om biodrivstoff av lokalt restavfall. Visjonen enda med at restavfallet måtte fraktast frå Sogn og Fjodane til Sverige, der det blei produsert biodrivstoff. Frakta av avfallet frå Vestlandet til Sverige og tilbake som biodrivstoff for eit par bussar skjedde sjølvsagt med vanleg, avgiftsfri diesel. Det fossile drivstoffet som blei brukt i transport fram og tilbake utgjorde ifylgje mi kjelde sannsynlegvis mykje meir enn biodrivstoffet som kom tilbake hit. Altså eit stort minusprosjekt i klimarekneskapet, men eit stort pluss i rekneskapet til busselskapet. Eg prøver å sortere så godt eg kan, og det trur eg andre sogningar gjer også, sjølv om Simas ikkje trur oss. Men no truar Simas med å straffe oss forbrukarar fordi vi sorterer feil når vi sorterer slik Grønt Punkt instruerer oss om. Burde ikkje Simas ta dei som feilinformerer kundane sine før dei kjem med trusslar mot oss? Eller skal dei halde fram med å le av oss forbrukarar slik dei gjorde då eg ringte og klaga fordi slambilen la igjen kloakk i heile tunet mitt for nokre år sidan – fordi eg ikkje hadde fotografert tunet mitt før eg rydda opp. For eg har vel ikkje bevis gode nok denne gongen heller – på at eg ynskjer å sortere best muleg.

Denne teksten stod på trykk i Sogn Avis 4. juli 2020

Downs-abortar: grenser som flyttar seg.

Eg var innom Twitter i dag. Der såg eg ei lenkje der barn med downs blei diskutert. Gong etter gong i tråden var økonomi argumentet for å avslutte forsterliv ved mistanke om downs syndrom. Dei same uttrykker sinne over at nokon at nokon snakkar om sorteringssamfunn når ein vil avslutte fosterliv pga mistanke om downs.

Men kva skal ein kalle det då, når ein argumenterer for at økonomi skal bestemme om barn skal aborterast fordi det er mistanke om downs? Korfor argumenterer ikkje dei same folka heller om at det bør leggjast økonomisk tilrette for at foreldre kan velje å late barnet sitt bil fødd? Er det ikkje politisk korrekt eller akseptert å argumentere for det?

Eg skreiv ein kommentar i tråden: «Eg har veldig stor respekt for dei som vel å bere fram barn med downs. Veldig stor. Eit storteringssamfunn vil vi ikkje ha. Sjølv har eg sjukdom som etter kvart blir sortert bort pga kostnader dersom ingen kjempar mot det.»

For det er slik at grenser alltid blir flytta. Litt om gongen. Kor sluttar argumentet om økonomi for å avslutte liv før det er fødd? Ein kan avdekke mykje i dag. Ein kan avdekke at barn muligens har downs. Med dagens utvikling må ein vente at mange fleire kroniske sjukdommar, som kostar tid for foreldre og pengar for samfunnet, blir avdekka tidleg i fosterlivet. Når mange i dag reagerer med raseri over at folk er imot at abort skal skje pga mistanke om downs – kor meiner dei grensene for kva liv som bør avsluttast pga økonomi er? Og så må dei tenkje seg at grensene dei har blir flytta i morgon. Det er slik utviklinga går. Det finst filosofar i dag, høgt verdsette, som argumenterer med at barn av ymse årsaker må kunne avlivast etter fødsel. Dei meiner det på alvor. Og dei meiner det etisk sett er som å ta abort. Grenser blir flytta. Mot eit sorteringssamfunn. Og medan grensene blir flytta forsvinn meininga av ordet sorteringssamfunn. Sakte men sikkert. Vi vil berre hugse ordet som noko frå 1930-40-talet.

Media si rolle som statsmakt

Ein skal vere litt forsiktig før ein snakkar om dagen. I alle fall på sosiale medier. Folk eg møter på butikken er omlag som før, sjølv om vi held litt meir avstand. Men på sosiale medier er klimaet endra. På twitter har troll vokse seg fram frå «uskuldige» profilar. Sjølv har eg opplevd både ynskje om at alle eg er glad i blir koronasjuke, og at eg er idiot dersom eg ikkje har panikk no. Vi lever i ei tid då mange er redde. Og redd må ein ha lov å vera. Men når media si jakt på klikk endrar engstelse til hysteri kan det bli farleg.

regnboge2

Media blir omtala som den fjerde statsmakt, etter Storting, regjering og domstolar. Iblant er det freistande å spørje om media har teke over for både utøvande statsmakt (regjering) og dømmande stastmakt (domstolane). Om svaret på spørsmålet er ja, er vi då framleis eit demokrati? Vi har sett mange saker der media utøver makt slik at politikarar blir pressa ut av leiarverv og ut av statsrådstillingar. Kanskje gjorde media slik dei skulle; kanskje utøvde dei berre rolla som vaktbikkje rett, slik dei sjølve hevdar? Men spørsmålet har ikkje eit absolutt fasitsvar.

Er regjeringa berre statistar i eit spel media styrer?

Dei siste par vekene har likevel spørsmålet ligge i bakhovudet. Er regjeringa berre statistar i eit spel media styrer? Media har gått langt i å skape skremmebilder og verstefallsspådommar om koronapandemien, og både statsminister Erna og opposisjonsleiar Jonas spelar hovudroller i eit spel media regisserer. Men media har også ei anna rolle. Dei skal gi sakleg og balansert informasjon til folket. NRK Debatten er ein god illustrasjon korleis media taklar desse to rollene: Eine dagen let dei ein vitskremd lege, med flakkande blikk og skjelvande stemme, fortelje verstefallsspådommar om kor mange hundre tusen (eg hugsar eigentleg ikkje verstefalls-talet) som kjem til å dø berre i Norge. Dagen etter fekk Debatten ekstra sendetid med andre ekspertar som sa at «alt blir bra». Kor mange som blir hysteriske, forvirra og/eller beroliga av slik journalistikk er det ikkje statistikk på. Enno.

Professor Jan Inge Sørbø, som var ein av dei førelesarane eg set høgst frå studietida i Volda, skreiv om dei farlege fylgjene av frykt i kommentaren «Frykten er din ven» i Dag og Tid 23. mars. Den sunne frykta åtvarar oss og held oss borte frå farar. Den sunne frykta motiverer oss til å halde oss til dei tiltaka styresmaktene har bede oss om i denne tida. Men Sørbø åtvarar mot biverknadane når frykt og redsle får så stor plass i det offentlege rom. Ein av biverknadane er at engstelege menneske får forsterka problema sine, og slit med å handtera situasjonen. Dei som sit åleine og ser på skremmande nyheiter kan missa kontrollen med si eiga frykt. Når ei kollektiv frykt blir sterk nok, kan ho bli farleg, skriv Sørbø. Vi veit at folk kan la seg hissa opp til å gjera ting i flokk som det aldri ville gjort individuelt. Dette kan gå ut over svake grupper. Vi ser tendensane, både på Twitter og i det verkelege livet. Vi ser tendensar både til massehysteri og massesuggesjon. Vi ser kanskje nokre av dei same mekanismane som førte Europa inn i forrige verdskrig. Det krevst mot å stå imot eit slikt press. Men det berre må vi!

regnboge

På veg heim frå butikken om dagen gjekk eg over ein regnboge som dekka heile vegen, med orda «Alt blir bra!» Regnbogen er ei pakt mellom Gud og jorda, ifylgje Bibelen. Kanskje er koronapandemien eit utslag av denne pakta? Kanskje jorda sjølv gjer eit siste forsøk på å redde seg sjølv for konsekvensane av klimaendringane? Kanskje jorda sjølv viser oss kva vi må gjera for å berge klimaet – fordi politikarane til no har totalt mislukkast? Lat oss ta til oss regnbogeteikningane barna på jorda teiknar – med håp og mot! Medan vi fylgjer tiltaka frå styresmaktene så godt vi kan, i respekt for både medmenneske og helsevesen.

Er det ikkje lov å le meir?

Denne teksten er ein omarbeidd og redigert utgåve av ein tekst som stod på trykk som Innhogg i Sogn Avis 4. april 2020.

Er det ikkje lov å le meir?

Dette spørsmålet dukkar opp i alvoret: Er det ikkje lov å le no? Er humor heilt ute? Om du prøver deg med humor i temaet korona, då er du nærast dau på sosiale medier. Heilt ute. Ignorert. I verste fall blir du kalla mordar. Forstår ikkje folk ironi meir? Eg forstår vi lever i unntakstilstand, og at unntakstilstanden kanskje er rett. Men er det ikkje i slike tider av alvor vi treng humor for å gjere kvardagen leveleg?

Men hysteriet og panikken styrer. Og då er det visst ikkje plass til ironi eller anna humor. I alle fall ikkje på sosiale medier. I alle fall ikkje på twitter. Folk IRL klarar heldigvis framleis å le. Også om korona. Men ikkje i same grad på sosiale medier. I alle fall ikkje på twitter. Der kan folk opphøge kongen sin tale om å vise vennlegheit i ein tweet, og i neste kalle folk det styggaste ein kjem på fordi han er usamd men nokon i noko med korona. Eg kjenner folk som har blitt kalla mordar på twitter fordi han sa at koronatiltaka er hysteriske og overdrive. Og kanskje har venen min rett. Hysteriet og panikken som får folk til å handle irrasjonelt er eigentleg den største fienden no. Angst og panikk er koronaen sine beste vener dersom koronaen sitt mål er å ta flest muleg liv. Hysteri og angst er vårt eige immunforsvar sin verste fiende. Likvel reagerer folk med frustrasjon og sinne når ein prøver å formidle at ein må unngå panikk. Og på sosiale medier får ein vite at panikk er påkrevd, og at vi som ikkje er redde eller har panikk er det noko gale med. Vi som prøver å halde humøret oppe og prøver oss på ein vits får vite vi er fullstendig på villspor.

Nordmenn forstår eigentleg humor. I alle fall forstår vestlendigar og nordlendingar humor og ironi. De andre er eg litt usikre på. Somme av dykk forstår ironi, andre forstår ikkje ironi som eg først har prøvd ut på småungar heime, og som småungane forstod. Dersom du ikkje forstod ironien i dette avsnittet er du ein av dei (sannsynlegvis få) som ikkje forstår ironi.

Korfor kan ein ikkje vitse om korona? Korfor kan ein ikkje skrive ei fjesbokmelding eller ein kvitter-status om at ein ynskjer å finne ein pris der ein kan kåre korona til verdas beste klimatiltak dette året? Korfor tåler ikkje folk humor? Forresten var statusen om at korona er verdas beste klimatiltak alvorleg. Talet menneske som overlever pga dette klimatiltaket er sannsynlegvis mangedobbelt dei som dør av dette klimatiltaket som moder jord sjølv, med menneskeleg hjelp, har skapt. Kanskje skulle vi vore takksame?

Men det kan vi ikkje. I staden set verda i gong tiltak som sannsynlegvis knekk verdsøkonomien. Og lokalt i Norge set vi i gong tiltak der ma psykiatri blir stengt ned for folk flest i ein situasjon der mange fleire hadde hatt behov for den tenesta. Dette fører til ein stor auke i sjølvmord, hevdar ein god ven av meg. Kanskje har han rett. Kanskje fleire dør i Norge under dei tiltaka som er sett i gong enn dei vi reddar frå korona. Kanskje mange fleire unge dør fordi vi prøver å redde folk som er i faresona for å dø av korona. Og det er ikkje noko å le av. Men vi som forstår ironi og sjølvironi kan framleis finne noko å le av. Sjølvironi er aldri vondsinna eller sjølvgod, sjølv om det finst dei som hevdar det. Men dei har ikkje forstått ein døyt.

Raudt kjøt som klimatiltak

Dersom du er oppteken av klimaet skal du ikkje slutte å ete kjøt. Men du kan godt spørje kor kjøtet kjem frå, og korleis det er produsert. Så kan du velje deg kjøt som er ein del av løysinga både for klimaet og for å oppretthalde ein viss norsk sjølvbergingsgrad. Fleire nye forskningsprosjekt konkluderar nemleg med at beitedyr på fleire ulike måtar bidreg til å bitte karbon til jord.

Du treng ikkje å ha kjøtskam!

Agri Analyse har gjort ein gjennomgang av nyare internasjonal forskning på beitedyr og lagring av karbon i beitemark. – Beitedyr er ikkje eit klimaproblem, seier prosjektleiar i Agri Analyse, Margaret Hillestad, til nettstaden landbruk.no, som Norsk Landbrukssamvirke står bak. Beitedyr bidreg til karbonbinding på fleire måtar. Beitedyr gir graset djupare røter, og aukar på den måten aktiviteten i jorda og jorda si evne til å bitte karbon. Når sauer beitar i utmarka frå mai til september påvirkar dei gras, blomster, sopprøter og dei «metan-etande» bakteriane i jorda, seier Hillestad. I tillegg kan det sjå ut som beitinga fører til auka aktivitet av mikroorganismar oppå jorda og ein auke i «metan-etande» bakteriar som fangar opp metan frå pusten til dyra. Beitedyr som et lauv og kratt bidreg i tillegg til å halde landskapet ope. Å hindre gjengroing av opne landskap er viktig i eit snørikt land som Norge. Opne flater dekka av snø reflekterer meir sollys enn areal gjengrodd med skog. Dette kallar vi albedo-effekten, seier forskaren til landbruk.no. Totalt meiner ho beitedyr bidreg positivt i det norske klimarekneskapet.

89550854_205687987313737_1931533559940513792_n

I januar la Klimadepartementet fram ein ny klimakur-rapport, som viser korleis Norge skal redusere klimautslepp fram til 2030. Eit av dei viktigaste tiltaka der er å kutte kjøtforbruket til halvparten av dagens nivå. Det vil i fylgje Norsk institutt for bioøkonomi (Nibio) og Menon Economics, som har rekna på konsekvensane, føre til at nær ein tredel av Norge sitt landbruksareal vil gå ut av produksjon. I tillegg vil ein tredel av sysselsetjinga i norsk landbruk bli borte. Mykje av arealet som i dag er grunnlag for kjøt og mjølkeproduksjon er ikkje eigna til å dyrke grønnsaker eller korn. Dette vil føre til ein sterk svekking av norsk sjølvforsyning. Det virkar som ein del av dei meir ekstreme klimafolka ikkje tek inn over seg at det viktigaste behovet menneska har er mat. Ja, lufta vår og klimaet er også viktig, men klimakutta i landbruket må ikkje gå ut over Norge si evne til å produsere mat i ei tid då matproduksjonen i verda er svekka av klimaendringar.

Å sei at Norge må redusere kjøtproduksjon på utmarksbeite er altså feil som klimatiltak. Det same er eit anna av klimatiltaka i klimakur-rapporten: å plante til beiteareal med skog. Det er like dumt som å sei til inuittane på Grønland at dei må slutte å ete fisk og sel.

Dersom du likar kjøt, så treng du altså ikkje ha kjøtskam. Du kan bruke litt tid og finne kjøt som ikkje er produsert av soyabasert kraftfôr (og då må du også velje bort svin, kylling og oppdrettsfisk, som dei klimaekstreme av uforståelege grunnar vil du skal ete meir av). Du kan kjøpe kjøt av t.d. sau og lam som har gått i norsk natur og bidrege til karbonbinding både over og under jorda. Eller du kan kjøpe kjøt av storfe som går ute på beite så lenge det er muleg i norsk klima, og som klarar seg mest muleg utan kraftfôr. Vi har eit stort potensiale i å produsere kjøt på ein klimagod måte. 45 % av arealet i Norge er rekna for å vera eigna til beitebruk. Dette potensialet er langt frå utnytta.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 7. mars 2020.

Les også:
Bønder er ikkje vanlege folk.
Kva hjorten og folk flest ikkje veit.

Rasisme og mobbing må ikkje sopast under teppet!

«For da står i statistikken, og då må det vera sant…»

Orda er lånt frå Ottar Wiik si «Statistikkvisa», der han med glitrande ironi syng om korleis statistikk kan brukast. Og misbrukast. Eg har lånt desse orda ein gong før, i den føste teksten eg skreiv for denne spalta. Det er over 10 år sidan no. Men Wiik si vise er like sann no som før. Statistikk er ikkje alltid synonymt med fakta. Og statistikk blir ikkje alltid brukt på ein sann måte. Mørketala kan vere store, som det også heiter.

Verken mobbing eller rasisme må sopast under teppet. Det må avslørast som det det er. Dersom det ikkje blir gjort blir det uråd å oppnå eit mobbefritt og rasismefritt samfunn.

Vi er godt starta på 2020, og fleire statistikkar frå 2019 er offentleggjort. Det er særleg eit par statistikkar eg har merka meg. Elevundersøkelsen 2019 viser lite nedgang i mobbing på skulane. Det er alvorleg for det norske samfunnet at 6 prosent av norske elevar blir mobba. Det er eit faktum at mobboffer seinare i livet slit meir med både fysisk og psykisk helse. I programserien Norge bak fasaden på TV2 seier ein psykolog at det er eit tidsspørsmål før det skjer ei skuleskyting i Norge. Han viser til ein skulebrann, der den unge gjerningsmannen slapp fengsel fordi han gjennom heile skuletida hadde blitt mobba utan at dei vaksne på skulen tok det alvorleg; han blei mobba for augene på lærarane utan at lærarane greip inn. For unge, sinte menn, som er øydelagt av mobbing, er det ikkje eit langt steg mellom skulebrann og skuleskyting, hevda psykologen. For å kunne gjere noko mot mobbing er det viktig at ein gjenkjenner mobbing når ein ser det. Å sope det under teppet kan få store konsekvensar.

KevinBellaJasmin

Dei høgreekstreme kreftene som held på å få fotfeste i landet vårt, ofte heia fram av kristne som har misforstått eller misbrukar det kristne menneskesynet, må stoppast!

På Holocaustdagen 27. januar blei det markert at det er 75 år sidan russarane frigjorde Auschwitz-Birkenau. I den samanhengen hevda nestleiaren i Antirasistisk senter, Ervin Kohn, at statistikken som viser at antisemittisme i Norge minkar, er feil. Jødane opplever meir antisemittisme i dag enn for nokre år sidan. Kohn forklarar korleis han meiner det har seg at statistikken ikkje snakkar sant. Det er fordi mange antisemittiske hendingar ikkje blir annerkjent som antisemittisme; blir ikkje gjenkjent som antisemittisme. Kohn illustrerer påstanden med klare antisemittiske haldningar og ordbruk i norsk offentlegheit. Som rapparen som gjentok «fuck jødane» både på konsert og på twitter. Eller ein sketsj på NRK radio, som Kohn meiner var klart antisemittisk, men som ikkje NRK eller PFU gjenkjente som antisemittisme. Rapparen burde vore tiltalt, meiner Kohn. Samehets og islamhets blir dømt i norsk rett. Det har til no ikkje antisemittisme blitt, seier han, og med jødane si historie er det rart at lista ligg høgare når det gjeld jødehat enn anna rasisme. Nokre land i Europa er «jødereine» eller nesten «jødereine» som resultat av antisemittisme, seier han og refererer til Frankrike og Polen. Men Norge er eit bra land for jødar, seier Kohn, sjølv om det er trist at både vaksne og barn her i landet skjuler sin jødiske identitet for å unngå mobbing.

Les om det mest antisemittiske som har stått på trykk i norske aviser sidan førre verdskrigen her.

Verken mobbing eller rasisme må sopast under teppet. Det må avslørast som det det er. Dersom det ikkje blir gjort blir det uråd å oppnå eit mobbefritt og rasismefritt samfunn. Dersom ikkje mobbing og antisemittisme blir gjenkjent som det det er, kan det føre til skuleskytingar og folkemord. Dei høgreekstreme kreftene som held på å få fotfeste i landet vårt, ofte heia fram av kristne som har misforstått eller misbrukar det kristne menneskesynet, må stoppast!

Omtrent denne teksten stod på trykk i spalta Innhogg i Sogn Avis 8. februar 2020.

Andre tekstar om mobbing:
Når læraren mobbar.
Novelle om mobbing og sjølvmord.

Frp sitt moralske kompass

No er Frp rasande. Igjen. På alle som ikkje er samde med dei – folk flest. Ein skulle tru Frp forstår at folk flest har omsorg og nestekjærleik til barn. Men partileiar Siv Jensen let sine medlemmer rase som dei vil i sosiale medier. For henne er det greit at ein fylkesleiar i Frp kallar Abid Raja islamist, sjølv om ho understrekar at Raja ikkje er det. Men når Raja ikkje er villeg til å late barn med forsett dø i kampen om å polarisere norsk politikk., då må han rekne med at Frp-arar i sjølvrettferdig hat mot Raja og andre islamistar kan kalle han det dei vil.

Kanskje det var litt spissformulert. Det er fordi eg prøver herme den nye tonen i norsk politisk debatt. Men eg skal ikkje ta av i same grad som enkelte i Frp.

frp-logo

Frp-Helgheim meiner saka om at Norge hentar heim eit sjukt barn med norsk statsborgarskap er så alvorleg at Frp går ut av regjeringa. Han seier at Solberg sitt val om å berge eit norsk barn frå muleg død riv i folk flest si rettferdigheitskjensle. Han tek med andre ord for gitt at folk flest er villege til å ofre norske barn fordi foreldra har gjort grove feil. Og så forbannar han Solberg fordi ho av samvitsgrunnar tek dette norske barnet til Norge, berre fordi ho ikkje har samvit til å late eit uskuldig barn dø på hennar vakt. Helgheim klarar ikkje å sjå at det å berge eit sjukt barn har noko som helst med samvit og moral å gjere. Frp sin moral om at det er greit å ofre eit barn eller to fordi foreldra har gjort noko alvorleg gale er etter Frp-Helgheim si meining ein like god moral som statsministeren og folk flest sin moral. Helgheim seier også at eikvar god mor ville gitt frå seg barna. Det er muleg han ikkje kjenner så mange mødre. Eg kjenner i alle fall ingen mødre som vil gi frå seg barna. I Syria er det ikkje lov å skille mor og barn. Det var derfor norske styresmakter måtte hente heim mora saman med barna. Men her i Norge er vi blitt vant til at styresmaktene skil foreldre og barn. Det er det dessverre mange døme på.

Spør barna kva dei meinar om dette. Dei trur ikkje det er sant at det finst politikarar som ikkje prioriterer barns beste. Dei ser sviket og vondskapen mot barna.

Eg høyrde ei 91 år gamal tysk-jødisk kvinne på Skavlan i haust. Ho hadde mista heile familien under forrige verdskrig. Medan ho prata om opplevingane frå krigen, stoppa ho plutseleg opp, og sa: «Eg gløymer aldri at eg blei foreldrelaus då eg var 10 år, og det var frykteleg. I våre dager må eg stå fram og sei frå når barn blir skilt frå foreldra sine på grensene. Og eg må sei til verda: Ikkje gjer det! De må late familiar vere samla.» Det var ein beskjed frå barn som blei skilt frå foreldra sine under forrige verdskrig. Beskjeden var nok både til Trump og til politikarar som Erna Solberg, Siv Jensen og Frp-Helgheim. Det ho sa var at det som skjedde med jødiske barn og familiar under førre verdskrigen var feil, og at ho no ser det skje igjen. Ein må ikkje ofre barn fordi foreldra er av feil rase, sjølv om Frp meiner det er moralsk greit. Dette vil Frp bli dømt for av ettertida. Så kan det gjere Frp så indignert som dei sjølv vil at så mange seier frå om at slik er det. Spør barna dine kva dei meinar i denne saka. Svaret eg fekk var at dei trur nesten ikkje det er sant at det finst politikarar som vil ofre barn på den måten. Barn forstår ikkje dette. Dei ser berre vondskapen som blir gjort mot barn. Men vi må ikkje holde skjult for dei at slike meiningar finst.

Som eg sa manipulerer eg kanskje litt med dei politikarane som er villege til å ofre barn for deira framandhat. Men eg er ikkje i nærleiken å manipulere like mykje som Helgheim i Debatten på NRK. Solberg sa at dette var ei humaniter og moralsk handling. Ho kunne ikkje stå og sjå på at eit norsk barn dør på hennar vakt fordi ho ikkje gjorde noko. Helgheim si tolking av Solberg var at berre det er ein IS-terrorist inne i bildet vil Norge ta imot kven som helst. Den graden av vridning og manipulering om kva andre har sagt klarar eg ikkje å herme.

Godt nytt år!

Politikarane lovar å setje meir fokus på sjølvmord og norsk psykiatri. Det blir ikkje det lettaste nyttårsløftet å halde. Nav og psykiatri heng ofte saman. Kanskje Nav-granskinga på Stortinget også bør avdekka kor mange som ikkje har orka å leve vidare etter måten norske styresmakter og nav har handsama dei.

Dette er tida for å helse alle ein møter «godt år». Kva eit godt år er finst det sannsynlegvis like mange definisjonar på som det finst menneske. Han som norske styresmakter hadde kalla grov svindlar, men som akkurat fekk beskjed om at han skal få tilbake 637.000 kroner frå nav, har i alle fall eit bra utgangspunkt for å få eit godt år. I tillegg til å få tilbake pengane han har rett på blir han frikjent for stempelet «grov svindlar». Det var norske styresmakter og nav som svindla han for pengar, ikkje omvendt.

profilGREIP

Denne julehelga og overgangen til nytt år blei veldig spesiell. Beskjeden om at Ari Behn tok livet sitt 1. juledag kom som eit sjokk for alle. Statsministeren og kongen måtte skrive om nyttårstalane sine. Mange nordmenn skreiv om nyttårsløftene sine. Eit søk på sosiale medier viser at mange hadde nyttårsløfte som handla om medmenneskelegheit, om å skape eit varmare samfunn og bli ein betre lyttar, høyrde eg på radioen. Statsministeren ber folk som slit om å søke hjelp før det er for seint. Politikarane lovar å setje meir fokus på sjølvmord og norsk psykiatri. Det siste blir ikkje det lettaste nyttårsløftet å halde. No om dagen er media fulle av forteljingar om folk som prøvde søke hjelp då dei sleit i mørkret med sjølvmordstankar og andre ting. Men dei fekk ikkje hjelp frå psykiatrien. Mange må vente år på å få snakke med psykolog. Dei som har overlevd takkar venner rundt seg. Kapasiteten i norsk psykiatri er sprengt. Og det avspeglar seg også i sjølvmordsstatistikken.

For eit par år sidan var det eit innlegg på trykk i Aftenposten som gjorde inntrykk. Lege og psykiater Anette Toresdatter hevda at nav-reglar fører til at vi er i ferd med å lage ein ny gruppe psykiatriske pasientar. Ho snakka om folk som har mista jobben og etter kvart mistar rett til ytingar frå nav. Det ho skriv om er overførbart til langtids sjukemelde som mistar ytingar frå nav. Ho skriv om folk som aldri har hatt eller er disponert for psykiatrisk sjukdom, men plutseleg står utan inntekt. Kven kjenner ikkje på angst og depresjon når ein ikkje lenger ser noka løysing og ikkje lenger har mulegheit å brødfø familien? spør ho. Kven får ikkje sporadiske tankar om at familien min hadde hatt det betre utan meg? Vi er i ferd med å skape ei ny gruppe psykiatriske pasientar, skriv Toresdatter. Er samfunnet tent med det? spør ho.

Kanskje hadde det vore billegare for Norge å gitt desse menneska stønad til å klare seg. Då hadde ein også frigitt mykje kapasiet i norsk psykiatri. Ein hadde sannsynlegvis redda liv. Noko er i alle fall gale dersom Anette Toresdatter har rett i at nav-systemet skaper ei ny gruppe psykiatriske pasientar. Og Toresdatter er ikkje åleine om den påstanden. Fleire eg har møtt i helsevesenet, inkludert legar, seier at nav ofte bidreg til både lengre og høgare grad av sjukmeldingar. Sist eg siterte legar på det, rykka nav-direktør og rådmann ut med eit avisinnlegg der dei framstilte meg som løgnar.

I desse dagar føregår ein slosskamp i norsk politikk under dekknamnet «gransking av nav-skandalen». Statsrådar og eks-statsrådar kjempar for å velte mest muleg skuld over på politiske motstandarar. Eg håpar Stortinget sin kontrollkomité klarar å få fram det ansvaret noverande regjering har, men ikkje minst det ansvaret forrige regjering har for å ha etablert eit system der uskuldige har vorte fengsla og fått øydelagt livet. Kanskje det også burde vore avdekka kor mange som ikkje har orka å leve vidare etter måten norske styresmakter og nav har handsama dei. Godt nytt år! Lev lovnaden om å vere ein venn!

Denne teksten står på trykk som Innhogg i Sogn Avis 11.1.2020

Post Navigation