MANN MED GREIP

Kommentarar, tekstar og bilde frå Johannes Eggen Mundal. Del gjerne blogginnlegga, men ikkje bruk bilder utan avtale med meg!

MANN MED GREIP PÅ FB

Denne bloggen har ei eiga fb-gruppe. Her kan du fylgje med når det blir publisert nye blogginnlegg eller tidlegare blogginnlegg som er aktuelle i samfunnsdebatten.

Fylgj MANN MED GREIP på FB her!

Advertisements

Om det går oppover eller nedover er eit definisjonsspørsmål!

Eg hugsar for nokre år sidan ar avisa Firda skreiv i ei sak at det var nedoverbakke frå Kjøsnesfjorden til tunellinnslaget på Fjærlandstunellen. Einkvar anna person enn denne Firdajournalisten forstår kor dum denne påstanden var. Sannsynlegvis forstod han det sjølv også, etter min kommentar i same avis nokre dagar seinare.

Her om dagen var eg på veg frå Fjærland til Sogndal. På veg nedover Sogndalsdalen lyste lampa om at det var lite drivstoff igjen på tanken. Eg kommenterte dette til passasjeren i bilen. Eg sa at det går fint, for i nedoverbakke går det lite drivstoff. Og resten av vegen til Sogndal var det berre nedoverbakke.

Då sa passasjeren at det er eit definisjonsspørsmål om det er nedoverbakke eller om det er motbakke. Det spørst kor på jorda ein er, meinte han, og i kva retning ein køyrer. Enten køyrer vi heile tida motbakke, eller så går det heile tida nedover.

No har eg ikkje sjekka denne teorien med kartet i forhold til Firdajournalisten sin påstand om at det var nedoverbakke frå Jølstravatnet til innslaget på Fjærlandstunellen. Men uansett syns eg teorien til passasjeren min på ein biltur frå Mundal til Sogndal er meir intelligent enn teorien til Firdajournalisten. Sjølv om passasjeren i bilen min berre var elleve år gamal. Når eg tenkjer etter tvilar eg i grunn på at Firdajournalisten, som ikkje visste kva som var opp og ned frå Jølstravatnet, er i stand til å forstå teorien eg blei servert av ein elleveåring i bilen på veg frå Fjærland til Sogndal her om dagen…

nedoppmai17_1

Eit misvisande bilde sjølvsag, i elleveåringen sin teori har ikkje dette skiltet meining. Det spørst om den omtalte Firdajournalisten og lamma på det andre bildet forstår det…

Det krevst ein landsby å oppdra eit barn!

MOT er ein ideell organisasjon starta av norske toppidrettsutøvarar i 1997, med Johann Olav Koss som ein av initiativtakarane. Det viktigaste innsatsområdet til organisasjonen er programmet «Robust ungdom», som vender seg mot ungdomsskular og vidaregåande skular. I dag er nær 300 skular knytt til organisasjonen, og dei når ut til omlag 65.000 ungdommar i heile landet. MOT skriv på nettsida si at det blir gjennomført 15.000 MOT-møter kvart år, og at ildsjeler i organisasjonen årleg brukar 30.000 timar i klasserom. Ifylgje MOT er andelen mobbing langt lågare i skular med MOT-partnerskap. Og blant dei som blir mobba er andelen som trivst på skulen langt høgare i skular med MOT-partnerskap.

IMG_6396

Sidan byrjinga av 2000-talet har Kvåle skule i Sogndal vore MOT-partnar. Rektor Kjetil Sønnesyn inviterte denne veka alle foreldre til temamøtet «Mot som universalverktøy 24/7». Undertema var 1) ingen er berre det ein ser, 2) korleis skape godkjensla hos born og unge, og 3) korleis vise tøff kjærleik. Føredragshaldar var Stein Bratseth, som har 35 års erfaring frå politiet, og som no reiser rundt og held føredrag for foreldre og lærarar på MOT-skular. Ut frå sin erfaring frå politiet, med mellom anna førebyggjande arbeid blant barn og unge, arbeidar han med å inspirere foreldre og lokalsamfunn til å skape robuste ungdommar som inkluderer alle. Bratseth fokuserte på det afrikanske ordtaket: det trengst ein heil landsby for å oppdra eit barn!

Eg hadde eigentleg tenkt å skrive om eit heilt anna tema denne gongen. Eit tidsaktuelt tema i den pågåande politiske debatten: Abort. Eg hadde tenkt å skrive om at skilnaden på å vere mot abort og å vere for abort kun går på kor tid ein definerer eit foster som menneske. I eit innlegg i Aftenposten skildrar professor emeritus i barnesjukdommar Ola Didkrik Saugstad ei jordmor sine opplevingar når eit 18 veker gamalt abortert foster gispar etter pusten nesten ein time etter «abort» før det dør. Denne jordmora seier at dei politikarane som vil utvide abortgrensa sjølve burde oppleve å trøyste fosteret til det sluttar puste. Saugstad er sjølv for abort før veke 12. Men han går sterkt irette med dei politiske ungdomsorganisasjonane som vil utvide abortgrensa. No har eg valgt bort abort som tema fordi auditoriet på Kvåle ikkje var fullt på måndag. Ofte kjem folk til meg etterpå og seier at dei som burde vore her, dei var ikkje her, sa Bratseth. Alle dei tomme plassane på auditoriet på Kvåle representerer alle dei som burde vore på føredraget. Eg håpar nokon av dei tomme plassane les dette innhogget.

Bratseth snakka om kor viktig det er for ungdom å kjenne tilhøyrigheit i grupper. Tilhøyrigheit i grupper kan i yttste grad hindre terrordåd. Det betyr ikkje at 22.7. ikkje kunne vore unngått. Likevel kunne det kankje… MOT sin visjon er å sjå framover, og hindre at ungdom blir ståande utanfor sosiale grupper. MOT til å leve. Til å vere seg sjølv. MOT til å bry seg. Til å skape godkjensle, til å vise respekt, kjærleik og omsorg til dei utanfor. MOT til å seie nei, til å prioritere, til å stå for eigne verdiar, til å våge sei frå, og til å praktisere tøff kjærleik.

Mot til å glede-dagen.

Bratseth utfordra oss til å ikkje vere ein av dei som stenger andre ute. Vi skal vere gode døme for barna og ungdommane våre. Om vi stenger folk ute er vi ikkje gode døme for barna våre. Dei vi stenger ute kan vere dei som havnar i dei feile, negative gruppene. Det er vårt ansvar som vaksne å vere gode førebilde. Det er ikkje alle barn som har ladestasjon i sin eigen heim. Mellom anna derfor krevst det ein landsby for å oppdra eit barn.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 10.11.2028.

 

Stein Bratseth og MOT sitt verdiprogram. (Bilde frå MOT si heimeside.)

Vi pratar ikkje mest om vêret denne hausten

Vi har lagt bak oss den varmaste og turraste sommaren i manns minne. Ute har hausten farga fjella i sine fargar. Og medan eg skriv dette ser og høyrer eg sauene som beitar på bøane. Eg trur dei ser det like tydeleg som oss; at årstidene forandrar seg og at det går mot vinter igjen.

400.000 nordmenn kjenner på at hausten, med kortare dagar og mindre lys, virkar inn på humøret. Di lenger nord i mørketida ein bur, di større er andelen som plagast med nedstemtheit og i verste fall vinterdepresjonar. Heldigvis er det etter kvart meir ope for å snakka om slike ting. Det er ikkje så skamlagt som det var. Sjølv om det ikkje akkurat er slik at folk står fram på sosiale medier og snakkar om det. På fjesboka skal ein skryte og sminke seg og vise seg så vellukka som råd. Eg trur det er med på å forsterke effektane av mørketida for dei av oss som «slit» med slikt. På same måten som glansbildeframstillinga av oss sjølve er med på å auke press og depresjon hos unge.

Ein får nyte soldagane om hausten så godt ein kan, og om ein har mulegheit må ein komme seg ut slike dagar. Lyset og dei haustfarga fjella kan lade opp batteria igjen framfor gråvêrsdagar, enten det blir sett nye nedbørsrekordar eller ikkje.

Det er kanskje ikkje vêret det blir snakka mest om i Fjærland denne hausten. Det siste året har ei prosjektgruppe arbeida med planar om eit fjordsenter i brebygda. Det er også arbeida med å sjå på mulegheitene for å leggje til rette for passasjerbåtar med opptil 4-500 passasjerar. Eg ser media fokuserer på motstanden folk her i bygda har til masseturisme og store cruisebåtar. For mange år sidan var eg med i ei prosjektgruppe som såg på mulegheitene for cruisekai i Mundal. Vi skulle vege fordeler og ulemper med cruiseturisme i bygda. Vi fann fleire ulemper enn vi fann fordeler med den type turisme. Mundal og vegane her hadde ikkje plass til at 5-6000 passasjerar velta innover land. Vi konkluderte med at det den type turisme ville leggje igjen av midlar ikkje var nok til å vege opp for ulempene. Det eg hugsar best frå bygdamøtet vi la fram konklusjonane våre var skuldingane vi fekk for kor haonkalause konklusjonane våre var, og at arbeidet vi hadde gjort var det slettaste arbeidet nokon nokon gong hadde gjort.

img_1993.jpg
Hurtigruteskipet Trollfjord til kai i Sandnessjøen 2013.

I dag virkar det som folk flest ikkje vil ha masseturisme. Kanskje det er ingen som traktar etter store cruisebåtar. Men dersom ein får til kombinasjonen eit opplevingssenter ved fjorden og klarar å regulere eventuell passasjertrafikk slik at det er ei øvre grense på kor mange anløp det kan vere på ei veke, på kor stor båtane kan vere i storleik og at det ikkje skal sleppast på land meir passasjerar enn 4-500 om gongen. Dersom det kan føre til meir heilårs turistverksemd i bygda i ein storleik bygda vil ha så er det kanskje eit pluss. Sjølv kjem eg til å vere med å arbeide mot planane dersom det skulle vise seg å få eit større omfang enn Mundal og miljøet toler. Om ein skulle satse på større turisme enn det miljøet i Mundal har plass til, så bør ein også utgreie forslaget om å leggje kaien på andre sida av fjorden. Men då kjem ein lett i konflikt med Bøyaøyri fuglereservat. Så lenge ikkje noko er bestemt så vil nok dette emnet bli snakka meir om enn vêret i Fjærland denne hausten.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 13.10.2018.

Ansvaret for mobbing ligg hos dei vaksne på skulen

Eg har skrive mange tekstar om mobbing. Alt for mange meinar somme. Men eg kan ikkje slutta å skrive om mobbing så lenge mobbing skjer. Særleg når mobbing skjer på skulen, mot barn. Og når det skjer mot barn er det, som vi veit, ofte med vaksne til stade; vaksne som ikkje stoppar mobbinga mot barna våre sjølv om dei ser den skje. Det er viktig å vite at mobbing i utgangspunktet ikkje (eller aldri) er barna sin feil. Mobbing i barnehage og skule skjer fordi dei vaksne let det skje. Mange gonger fordi ein skuleleiar vil skape eit godt bilde av skulen dei har ansvar for. Nokre gonger fordi det er vaksne på skulen som har mangelfulle evner når det gjeld å forstå at barn tek skade av mobbing, vaksne som ikkje har evne til å setje seg inn i situasjonen til barn som blir mobba. Omlag 3-4 prosent av populasjonen manglar desse grunnleggjande evnene; evnene til å setje seg inn i andre sine kjensler; evnene til empati. Psykiatrien kallar dette personlegdomsavvik. Hovudtrekka hos desse personane er manglande evne til å setje seg inn i andre sine kjensler. I mange tilfelle er desse personane svært narsissistiske. Nokre av dei blir karakterisert som sosiopatar eller psykopatar.

I ein tekst som stod på trykk i BT for nokre år sidan skreiv eg at skulen burde ha tilsett fleire i den motsette enden av skalaen enn dei med personlegdomsavvik. At personar i den motsette enden av skalaen enn sosiopaten lett vil oppdage og avdekke mobbing. Den motsette enden av skalaen er dei høgsensitive. Eg kan ikkje sjå at psykiatrien har ein skala som går frå psykopaten i den eine enden til den høgsensitive i den andre enden av skalaen. Men eg har registrert at psykiatrien sjølv har forsking som stadfestar at desse motsetnadane er slik. Og som høgsensitiv sjølv har eg vanskeleg for å forstå at ikkje mobbing lettare let seg avsløre. Sjå fylgjande faktiske hending ut frå at det finst personar i skulegarden som ikkje har empati med at barn blir mobba:

– Det målet tells ikkje! ropte Anders. Orda slo meg hardt i magen. Eg sprang gråtande forbi læraren i skulegarden. Ho såg bort. Eg sprang rundt hjørnet av skulen, prøvde gøyme meg bak nokre busker, medan dei andre ropte slike ord dei brukte rope til meg. Eg gret. Det var første gong eg hadde klart å score mål.

– Korleis går det? Det var Bjørn si røyst. Vi prata litt, og etter mange fine ord blei eg med Bjørn tilbake til dei andre. I det vi gjekk forbi læraren spør Bjørn henne: – Korfor let du dette skje?

– Såpass får de tole! svara ho.

new-phototastic-collage

Denne teksten blei skrive som ein skjønnlitterær tekst på eit skrivekurs i Den norske bokbyen i Fjærland for ei tid sidan. Men teksten er skræmande sann. Og for eit par veker sidan var eg med Anders på utviklingssamtale på den nye skulen hans. Då forklara han korfor han har det så mykje betre på den nye skulen han går på. I denne utviklingssamtalen namngav han den vaksne personen som i forteljinga over; den personen som sa at såpass får du tole, Anders.

Så lenge eg kjenner til skular som let mobbing skje på denne måten skal eg passe på å sei frå til foreldre og barn før dei vel ein slik skule. Heldigvis fekk Anders mulegheit å skifte skule før han blei øydelagt av dei vaksne som let mobbinga skje. Så får vi håpe at dei vaksne let det skje fordi dei mangla evne til å setje seg inn i at eit barn blir øydelagt når dei ikkje grip inn ved mobbing. Alternativet – at dei let det skje med vilje – er mykje verre (og mykje vanskelegare å forstå). Som Anders seier om barna som mobbar: – Eg forstår at dei eigentleg er snille, men at dei let seg drage med. Anders er eit klokt barn. Han forstår at ansvaret ligg hos dei vaksne på skulen.

Les også: Når læraren mobbar.

Meir sårbar økonomi

For fem år sidan skreiv eg om kor sårbare vi er om ei krise skjer. Kva skal vi ete når økonomien kollapsar? spurde eg. Den gongen trudde eg økonomien kjem til å kollapse fordi den byggjer på at den er avhengig av vekst. Isolert sett er det kanskje sant. Men om ein prøver å sjå økonomi og klima i samanheng så ser ein lett at dagens økonomiske system ikkje er klimavennleg.

IMG_6290

Eg trur framleis at økonomien kan kollapse. Men eg ser meir og meir økonomien i andre samanhengar. Økonomi saman med politikk. Økonomi saman med klima. Økonomi saman med endra samfunnstrekk. Økonomar er ikkje utdanna til å sjå alle desse samanhengane. Olav Arnar Bøe, tidlegare rektor for jordbruksskulen i Aurland og forfattar av lærebøker i økologi, sa det omtrent slik: Økonomar tek oftare feil enn barnehagebarn. Eit barnehagebarn treff statistisk rett halvparten av gongene om du spør om økonomien kjem til å gå opp eller ned neste åra. Men økonomane fjernsynet inviterar til studio tek oftast feil. Likevel inviterer dei same økonomane tilbake neste gong dei lurer på noko.

Fofor nokre år sidan flirte folk av meg då eg sa at i økonomisk nedgangstid kan store deler av oljefondet forsvinne. I dag høyrde eg ein sjeføkonom sei det same.

Økonomien kjem kanskje ikkje til å kollapse av seg sjølv. Det er sannsynleg at klimakriser eller andre kriser vil vera ein utløysande faktor. Dersom dei økonomiske verdiane og prinsippa som styrer verda i dag ikkje blir endra av menneska, kan det bli klimaet som tvingar endringane fram. Eigentleg trudde eg ved årsskiftet til 2017 at det var året klimahendingar ville få folk til å forstå at klimaet måtte takast på alvor og klimaendringane motarbeidast. Det same trudde eg då vi gjekk over frå 2017 til 2018. No veit eg eigentleg ikkje kva eg skal tru meir. Fokuset på klimaendringar har rett nok auka. Mange store ord blir sagt. Utan økonomiske, politiske og personlege endringar blir dei store orda til tomme ord. Dei blir til uro og til misnøye. Og det er det motsette av kva økologien og økonomien treng.

For mange år sidan stilte eg også spørsmål om kor lenge bustadprisane kan stige. Då ga økonomane inntrykk av at det vil dei gjere evig. Og eg spurde kor trygt oljefondet er. Eg sa at i økonomisk nedgangstid kan store delar av oljefondet, som ironisk nok er bygd på klimaøydande økonomisk vekst, forsvinne. Folk flirte av meg då. I kveld høyrde eg Elisabeth Holvik, sjeføkonom i Sparebank1, advare om at Norge er svakare mot økonomisk uro i dag enn finanskrisa i 2011. Finanskrisa for sju år sidan blei løyst med å senke renta. Det blei ikkje gjort vekstkraftige reformer. Derfor vil ei ny finanskrise ramme hardare enn førre, og kan føre til at verdien av oljefondet blir kraftig redusert. Det seier altså sjefsøkonomen i Sparebank1. Sjølv ho blir motsagt av andre økonomar kan ho ha rett.

Island er det landet som har komme best ut av finanskrisa, meinar Holvik. Der forstod dei at tiltaka som blei gjort var eit gode for fellesskapet på lang sikt. Dei gjorde det for barnebarna og for fellesskapet. Fellesskap, tillit og lojalitet kjenneteiknar familen og små samfunn, seier Holvik. Elles i Europa ser vi at desse eigenskapane står svakare enn før. På den måten set Holvik økonomien inn i ein større samanheng. Og om vi teiknar eit større bilde enn Holvik gjer kan vi ta med økonomisk uro og dei kritisk låge avlingane på korn i Europa denne sommaren, årsaka av klimaendringar, så er vi nærare ein økonomisk kollaps no enn sist eg skreiv om det.

Denne teksten var trykt som Innhogg i Sogn Avis 15.9.2018.

Ekstremturke og matforsyning

I sommar har avisene vore fulle av varmerekordar, skogbrannar og turke. Og dei har vore fulle av kva konsekvensar turken får for norske bønder. Men turken har ikkje berre ramma Norge, den har ramma heile Nord-Europa, og truleg vil konsekvensane vere langt meir alvorlege i mange andre land enn her.

IMG_6097
Gradestokken i Mundal 28. juli kl 13.29.

No har ikkje eg tenkt å skrive så mykje om turken sine konsekvensar for norske bønder, sjølv om vi har merka det her òg. Vesentleg nedgang i grasproduksjonen gjer nok at det blir litt mindre dyr i fjøsen i vinter. Heldigvis hadde vi att litt rundballar frå i fjor. Ein del gardar i Fjærland har ikkje hatt så store avlingstap, andre gardar har hatt stor avlingsnedgang. Alt etter kva slags jord det er vi dyrkar gras på. Omlag 2/3-deler av arealet på garden min er turkeutsett, medan resten toler mykje turke. I sommar har eg også vatna areal som toler mykje turke, plassar det aldri har vore vatna før. Det har altså gått ein del diesel til å pumpe vatn frå Mundalselvi. Så lenge det er snø og is i fjella blir heldigvis ikkje elva turr. Men metoden for å berge avlingar medvirkar til klimaendring.

Ein av bonusane med vatning er at ein får sin eigen vesle regnboge.

Det som har undra meg litt er kor lite det har vore skrive om at turken gir konsekvensar for matproduksjonen i verda. At grasavlingane er låge er ein bagatell å rekne samanlikna med avlingstapa på korn og oljevekster. EU samla er verdas største produsent av kveite.Kina er største enkeltlandet på kveite-produksjon, men dei er likevel avhengig av import for å ha nok til seg sjølve. India er nest størst, medan USA og Russland vekslar om tredjeplassen. Men også i Russland er det avlingssvikt i år, med ein stipulert nedgang på minst 20 prosent. I tillegg blir det meldt om stor avlingsnedgang på korn og oljevekstar i Ukraina og Australia.

Konsekvensane av sviktande kornavlingar har her til lands drukna i media sin omtale av konsekvensane for norske bønder. Medan avisene er fulle av bilde med skogbrannar, is-smelting på Antarktis, brune, avsvidde enger og åkrar og at hestar må slaktast fordi fôret blir for dyrt, så er det ikkje mange ord om at turken fører til auka svelt i verda. Korfor er ikkje det eit tema i norske medie? Kanskje fordi vi er så rike at vi trur vi alltids får tak i korn ein eller anna plass frå i verda. Det er i alle fall det norske styresmakter byggjer sin politikk om matforsyning på. Dei seier at uansett kva krise som kan ramme, inklusive krig, naturkatastrofar og konsekvensar av klimaendringar, så er vi trygge på å få tak i den maten vi treng. For handelsvegane i verda vil uansett krisesituasjon fungere som normalt, meiner norske styresmakter, derfor vil vi kunne importere mat som før.

Kriseførebuing a la Norveg

For fagfolk i landbruket er mangelen på såkorn neste utfordring. Etter ein dårleg, våt haust i fjor, blei det knapt med såkorn i vår. Beredskapslageret på såkorn dekkar berre 15 prosent av eitt års forbruk. Landbruksorganisasjonane har år etter år teke opp trongen for å auke beredskapslageret, men har ikkje fått med seg styresmaktene. Til neste vår må det importerast mykje meir såfrø enn normalt. Vanlegvis importerer vi frå Sverige og Finland, for dei har frø som passar våre klimatiske forhold. Men der har som kjent turken ramma like hardt som elles i Europa. No blir det diskutert kor ein alternativt kan importere såkorn frå. Canada kan ha frø som passar her, men å importere derifrå gir utfordringar med floghavre og sjukdom.

Dei mest sannsynlege konsekvensane for norsk matvareproduksjon på kort sikt er auka tilgang på norsk kjøt frå storfe og sau no i haust. I tillegg kan det bli mangel på mjølkeprodukt som til dømes smør neste år. Dette har ein ikkje oversikt over enno. Men korn må vi importere. Slik vi brukar gjere, berre ein del meir enn vanleg.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 18.8.2018

Kva skal vi eta når økonomien kollapsar?

Det målet tells ikkje

– Det målet tells ikkje! ropte Anders.

Orda slo meg hardt i magen. Eg sprang gråtande forbi læraren i skulegarden. Ho såg bort. Eg sprang rundt hjørnet av skulen, prøvde gøyme meg bak nokre busker, medan dei andre gutane ropte slike ord dei brukte å rope etter meg. Eg gret. Det var første gong eg hadde klart å score mål.

– Korleis går det? Det var Bjørn si røyst. Vi prata litt, og eg blei med Bjørn tilbake til dei andre.

– Korfor let du dette skje? spør Bjørn når dei går forbi læraren.

– Såpass må de tole! svarte ho.

 

Les også innhogg om lærarar som let mobbing skje.

Les også BT-kronikken: Når læraren mobbar.

Håpar kona spurde korfor han prøvde drepe familien sin.

Var på ein liten tur forrige veke, saman med barna og anna nær familie. To bilar i fylgje. Vi hadde ikkje køyrt lenge før vi møtte ein galen bilførar. Vi hadde såvidt passert Lærdal då vi møtte ein kø bilar. Den første forbikøyringa vi såg var ei forsvarleg forbikøyring. Eg slakka ikkje på farten fordi eg såg at bilen imot hadde god tid til å komme seg tilbake til rett køyrefelt.

Men bak kom det ein sjuk galning. Med campingvogn og sannsynlegvis familien på tur. På oversiktleg strekning starta han ei forbikøyring som han garantert må ha forstått ikkje kom til å gå bra om ikkje både bilen han køyrde forbi og bilen han møtte (meg og barna) måtte bråbremse og stanse for å unngå at familien hans og familien min kunne blitt drept. Eg bråbremsa og stoppa. Det gjorde heldigvis også bilen som blei forbikøyrt. Då klarte den sjuke galningen akkurat å slenge seg inn framfor den andre bilen og unngjekk såvidt frontkollisjon med oss.

Eg håpar den sjuke galningen hadde med seg ei kvinne i bilen. Ei mor til barna hans, eller ein sambuar som bryr seg meir om barna enn han sjølv. Eg håpar at denne mora spurde han korfor han var villeg til å satse livet til barna sine for å sleppe å vente 15-20 minuttar på neste ferje på Fodnes. Eg håpar galningen ikkje utset sine eller mine barn for dødsfare fleire gonger for å tene minuttar i trafikken. Men dersom ikkje galningen hadde med seg nokon som spurde han korfor han var villeg til å late barna sine dø for å tene minuttar i trafikken, så trur eg han kan komme til å gjere det same om igjen. For det gjekk jo bra!!!

forbikjoring_forbudt

Uforsvarleg forbikøyring kan gjere at ein sparar sekundar og kanskje minuttar i trafikken. Det kan også føre til død og tiltale for drap.

Det eg skriv om skjedde kring kl 13.00 onsdag 25. juli. Dersom nokon veit kven som satsa livet til familien sin og familien min, så høyrer eg gjerne frå dykk. Eller de kan melde vedkommande før det er for seint. Før han drep barna sine eller andre uskuldige i trafikken.

Lat Moe-fyren få ein sjanse!

Medan turistane strøymer til Sogn står majestetiske Hotel Mundal som eit spøkelsesslott ved Fjærlandsfjorden. Frå det blei opna i 1891 har det vore i drift kvar sommar bortsett frå under krigen og siste somrane Rolf Wikborg stod som eigar, før han selde hotellet til Ola Moe for eit par år sidan. I 2016 og 2017 var det i drift igjen. No er det stengt pga planlagt renovering. Og fjærlendingane er utolmodige og uroa over at arbeidet enno ikkje er starta. Og utolmod og uro skaper forteljingar om kva som ’eigentleg’ skjer; forteljingar som ikkje alltid har rot i fakta, og som endrar seg etter kven som er forteljar.

 

For nokre veker sidan møtte eg Ola Moe i samband med at han ville sjå på nokre eigedomsgrenser mellom garden min og ein skogteig hotellet eig. Han fortalde då kva planar han har for hotellet. Det er å totalrenovere bygningen og setje han tilbake til arkitektteikningane. Arker og påbygg som er gjort seinare skal bort. For å få økonomi i hotellet må han byggje ein ny romfløy, og auke talet rom til vel hundre. Eit slikt tilbygg er det som må til for å få økonomi i den daglege drifta, trur Moe. Men kostnadane med renoveringa veit han ikkje enno. Heile taket må ned, og byggjast opp på nytt, seier han. Han har hatt møter med fleire entreprenørar, og dei fleste gir råd om å gjere det på den måten.

Det fjærlendingane lurer på, sa eg, er om dette prosjektet er finansiert. Moe såg på meg utan å trekke ei mine. Finansieringa er ikkje den største bøygen akkurat no, svarte han. No er riksantikvaren kopla inn, og vi kan ikkje gjere noko som helst før vi får vite frå dei kva vi kan gjere og kva vi ikkje kan gjere. Og det tek tid. Vi hadde håpa å starte renoveringa i sommar. Men vi kan ikkje starte før riksantikvaren gir grønt lys. Vi kan ikkje risikere å miste dei offentlege tilskota. Men planen er framleis å opne nyrenoverte Hotel Mundal våren 2020. Med tre gonger så mange rom som i dag.

Dersom vi vil Hotel Mundal og bygda sitt beste må vi ikkje gjere alt vi kan for å sverte dei som eig hotellet. Dersom han fyren Moe har ’heile’ bygda mot seg er oddsa for at han skal lukkast med planane om å setje hotellet i stand igjen mykje mindre. Dersom vi ynskjer at det skal gå bra må vi vere positivt innstilt. Viss vi let bygdedyret ri oss så hjelper vi berre bygdedyret å øydeleggje for bygda og hotellet. Og det trur eg ikkje fjærlendingane vil. Det er nok nokre få som har bestemt seg for å mislike Ola Moe såpass sterkt at dei håpar han ikkje lukkast med å restaurere Hotel Mundal. Det er nokre få som trur at hotellet sitt einaste håp er at det blir teke over av ein idealist med pengar. Men det kjem ikkje til å skje. Derfor må vi gi riksantikvaren og Moe-fyren ein sjanse. For hotellet si skuld. For bygda si skuld. Det er kanhende hotellet sin siste sjanse.

Og medan vi ventar på at arbeidet med renovering skal starte står hotellet der som eit spøkelsesslott ved fjorden i Mundal. Og det skal visst vere spøkelse på Hotel Mundal. Eg har høyrt fleire med sommarjobb fortelje at dei har møtt nokre av spøkelsa der. Eg lurer på om spøkelsa er like uroa for hotellet si framtid som levande fjærlendingar. Eller ser dei på planane til den nye eigaren med optimisme og framtidstru?

Denne teksten er trykt som innhogg i Sogn Avis 21. juli 2018.

Då Ola Moe søkte om løyve til å rive hotellet i 2016 skreiv eg dette minneordet:
Hotel Mundal – til minne.

unnamed

Skjermbilde frå Sogn Avis då Ola Moe hadde overteke hotellet etter Rolf Wikborg. Den gongen blei det feira at Wikborg var ute. No meiner somme at Wikborg var ein god mann for hotellet.

Utan lyset sprekk ikkje nazi-trollet!

Såg ein liten video i dag, delt på sosiale medier. Ein svensk journalist på arbeid for SVT er tilstade på ein demonstrasjon eller kanskje ein prideparade. Journalisten går fram til ei bod med nazistorganisasjonen Den nordiske motstandsrørsla (DNM), presenterer seg og spør om å få stille eit spørsmål.

– Hei, Janne heter jag. Kan jag ställa nogra frågor?

– Nei, för du är jude.

Journalisten spør igjen, og mannen svarar at nei, han vil ikkje snakke med ein ekkel jøde. – Hur menar du nu? spør Janne. Svaret frå nazisten er – Hur f*n kan du misstolka äklig jude?

Så kjem ein anna, høgre rangert nazist, og seier han kan svare på spørsmåla. Journalisten stiller spørsmål om demokrati og kven som skal ha stemmerett ifylgje DNM. Journalisten spør korleis det er med hans kone, som er av vallonsk blod, og hennar forfedre kom til Sverige på 1500-talet. Det er ingen problem med henne, svarar nazisten, bortsett frå at ho er gift med ein jøde.

(Sjå videoen her.)

Somme meinar at nazistane må ignorerast, så blir dei borte. Dei blir ikkje det. Troll sprekk ikkje før lyset treff dei, kan vi lese i norske folkeeventyr. I Bibelen står det at lyset overvinn mørkret. Og det er vel ei naturlov. Dersom mørkret får vere i fred i mørkret, så veks det der. Berre lyset kan overvinne mørkret.

Og nazismen er noko av det mørkaste verda har fostra. For 60-70 år sidan fekk nazismen vekse seg stor fordi ingen sette på lyset. Heller ikkje kyrkja, dei kristne i Europa, sette på lyset i mørkret, dei lukka augene og såg bort medan millionar av jødar og andre uønska innvandrarar til Europa blei behandla som dyr eller myrda, med kvinner og barn.

Sjølv om desse politikarane har teke avstand til nazismen, bør det vere eit skremmeskot for oss at nazistane hyllar dei for menneskesynet deira.

Det veks mørke krefter i Europa i dag. Ikkje alle desse kreftene kan kallast nazisme. Men noko har dei felles, og det som er felles er det som gjer dei mørke: Hatet mot dei andre, hatet mot dei framande. For nazistane var hatet mot jødane den viktigaste djevelske næringa. Men om ein tek bort hatet mot jødar og snakkar om hatet mot dei framande, mot dei andre, mot innvandrarane – då er ikkje det så stor skilnad mellom nazisme og mange av dei høgrepopulistiske politiske partia i Europa i dag. Også her i landet har vi sett døme på at profilerte politikarar med makt har bevega seg inn på noko av nazistane sitt menneskesyn. Til stor jubel for nazistane sjølvsagt. Sjølv om desse politikarane tek avstand til nazismen, bør det vere eit skremmeskot for oss at nazistane hyllar desse politikarane for menneskesynet deira.

Dei tunne grensene mellom framandhat og nynazisme.

Dette kan vi ikkje tie i hel. Vi må sette lyset på før det er for seint. Vi kan ikkje tenkje at det nyttar ikkje at eg seier frå. Vi må ikkje late det komme så langt at vi ikkje lenger torer å seie frå. Vi må ikkje late mørkret og framandhatet ta over Europa utan å setje på lyset. Då vi historien dømme oss på same måte som dei som såg kva som skjedde i Europa på 1930- og 40-talet utan å sei frå.

Eg har vore på Auschwitz Birkenau der restane av omlag 1,5 millionar menneske; menn, kvinner og barn, for det meste jødar, kviler i aska. Lukta av aska ligg framleis stramt over plassen. Europa har lova at dette aldri skal skje igjen. Men då må vi stoppe dei kreftene som vi ser i dag som la grunnlaget for det som skjedde då. Vi må ikkje unngå denne debatten. Vi må setje på lyset!

Nynazistar får ikkje skrive på fb-veggen min meir!

IMG_5603 (2)

Post Navigation