MANN MED GREIP

Kommentarar, tekstar og bilde frå Johannes Eggen Mundal. Del gjerne blogginnlegga, men ikkje bruk bilder utan avtale med meg!

Archive for the month “oktober, 2018”

Vi pratar ikkje mest om vêret denne hausten

Vi har lagt bak oss den varmaste og turraste sommaren i manns minne. Ute har hausten farga fjella i sine fargar. Og medan eg skriv dette ser og høyrer eg sauene som beitar på bøane. Eg trur dei ser det like tydeleg som oss; at årstidene forandrar seg og at det går mot vinter igjen.

400.000 nordmenn kjenner på at hausten, med kortare dagar og mindre lys, virkar inn på humøret. Di lenger nord i mørketida ein bur, di større er andelen som plagast med nedstemtheit og i verste fall vinterdepresjonar. Heldigvis er det etter kvart meir ope for å snakka om slike ting. Det er ikkje så skamlagt som det var. Sjølv om det ikkje akkurat er slik at folk står fram på sosiale medier og snakkar om det. På fjesboka skal ein skryte og sminke seg og vise seg så vellukka som råd. Eg trur det er med på å forsterke effektane av mørketida for dei av oss som «slit» med slikt. På same måten som glansbildeframstillinga av oss sjølve er med på å auke press og depresjon hos unge.

Ein får nyte soldagane om hausten så godt ein kan, og om ein har mulegheit må ein komme seg ut slike dagar. Lyset og dei haustfarga fjella kan lade opp batteria igjen framfor gråvêrsdagar, enten det blir sett nye nedbørsrekordar eller ikkje.

Det er kanskje ikkje vêret det blir snakka mest om i Fjærland denne hausten. Det siste året har ei prosjektgruppe arbeida med planar om eit fjordsenter i brebygda. Det er også arbeida med å sjå på mulegheitene for å leggje til rette for passasjerbåtar med opptil 4-500 passasjerar. Eg ser media fokuserer på motstanden folk her i bygda har til masseturisme og store cruisebåtar. For mange år sidan var eg med i ei prosjektgruppe som såg på mulegheitene for cruisekai i Mundal. Vi skulle vege fordeler og ulemper med cruiseturisme i bygda. Vi fann fleire ulemper enn vi fann fordeler med den type turisme. Mundal og vegane her hadde ikkje plass til at 5-6000 passasjerar velta innover land. Vi konkluderte med at det den type turisme ville leggje igjen av midlar ikkje var nok til å vege opp for ulempene. Det eg hugsar best frå bygdamøtet vi la fram konklusjonane våre var skuldingane vi fekk for kor haonkalause konklusjonane våre var, og at arbeidet vi hadde gjort var det slettaste arbeidet nokon nokon gong hadde gjort.

img_1993.jpg
Hurtigruteskipet Trollfjord til kai i Sandnessjøen 2013.

I dag virkar det som folk flest ikkje vil ha masseturisme. Kanskje det er ingen som traktar etter store cruisebåtar. Men dersom ein får til kombinasjonen eit opplevingssenter ved fjorden og klarar å regulere eventuell passasjertrafikk slik at det er ei øvre grense på kor mange anløp det kan vere på ei veke, på kor stor båtane kan vere i storleik og at det ikkje skal sleppast på land meir passasjerar enn 4-500 om gongen. Dersom det kan føre til meir heilårs turistverksemd i bygda i ein storleik bygda vil ha så er det kanskje eit pluss. Sjølv kjem eg til å vere med å arbeide mot planane dersom det skulle vise seg å få eit større omfang enn Mundal og miljøet toler. Om ein skulle satse på større turisme enn det miljøet i Mundal har plass til, så bør ein også utgreie forslaget om å leggje kaien på andre sida av fjorden. Men då kjem ein lett i konflikt med Bøyaøyri fuglereservat. Så lenge ikkje noko er bestemt så vil nok dette emnet bli snakka meir om enn vêret i Fjærland denne hausten.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 13.10.2018.

Ansvaret for mobbing ligg hos dei vaksne på skulen

Eg har skrive mange tekstar om mobbing. Alt for mange meinar somme. Men eg kan ikkje slutta å skrive om mobbing så lenge mobbing skjer. Særleg når mobbing skjer på skulen, mot barn. Og når det skjer mot barn er det, som vi veit, ofte med vaksne til stade; vaksne som ikkje stoppar mobbinga mot barna våre sjølv om dei ser den skje. Det er viktig å vite at mobbing i utgangspunktet ikkje (eller aldri) er barna sin feil. Mobbing i barnehage og skule skjer fordi dei vaksne let det skje. Mange gonger fordi ein skuleleiar vil skape eit godt bilde av skulen dei har ansvar for. Nokre gonger fordi det er vaksne på skulen som har mangelfulle evner når det gjeld å forstå at barn tek skade av mobbing, vaksne som ikkje har evne til å setje seg inn i situasjonen til barn som blir mobba. Omlag 3-4 prosent av populasjonen manglar desse grunnleggjande evnene; evnene til å setje seg inn i andre sine kjensler; evnene til empati. Psykiatrien kallar dette personlegdomsavvik. Hovudtrekka hos desse personane er manglande evne til å setje seg inn i andre sine kjensler. I mange tilfelle er desse personane svært narsissistiske. Nokre av dei blir karakterisert som sosiopatar eller psykopatar.

I ein tekst som stod på trykk i BT for nokre år sidan skreiv eg at skulen burde ha tilsett fleire i den motsette enden av skalaen enn dei med personlegdomsavvik. At personar i den motsette enden av skalaen enn sosiopaten lett vil oppdage og avdekke mobbing. Den motsette enden av skalaen er dei høgsensitive. Eg kan ikkje sjå at psykiatrien har ein skala som går frå psykopaten i den eine enden til den høgsensitive i den andre enden av skalaen. Men eg har registrert at psykiatrien sjølv har forsking som stadfestar at desse motsetnadane er slik. Og som høgsensitiv sjølv har eg vanskeleg for å forstå at ikkje mobbing lettare let seg avsløre. Sjå fylgjande faktiske hending ut frå at det finst personar i skulegarden som ikkje har empati med at barn blir mobba:

– Det målet tells ikkje! ropte Anders. Orda slo meg hardt i magen. Eg sprang gråtande forbi læraren i skulegarden. Ho såg bort. Eg sprang rundt hjørnet av skulen, prøvde gøyme meg bak nokre busker, medan dei andre ropte slike ord dei brukte rope til meg. Eg gret. Det var første gong eg hadde klart å score mål.

– Korleis går det? Det var Bjørn si røyst. Vi prata litt, og etter mange fine ord blei eg med Bjørn tilbake til dei andre. I det vi gjekk forbi læraren spør Bjørn henne: – Korfor let du dette skje?

– Såpass får de tole! svara ho.

new-phototastic-collage

Denne teksten blei skrive som ein skjønnlitterær tekst på eit skrivekurs i Den norske bokbyen i Fjærland for ei tid sidan. Men teksten er skræmande sann. Og for eit par veker sidan var eg med Anders på utviklingssamtale på den nye skulen hans. Då forklara han korfor han har det så mykje betre på den nye skulen han går på. I denne utviklingssamtalen namngav han den vaksne personen som i forteljinga over; den personen som sa at såpass får du tole, Anders.

Så lenge eg kjenner til skular som let mobbing skje på denne måten skal eg passe på å sei frå til foreldre og barn før dei vel ein slik skule. Heldigvis fekk Anders mulegheit å skifte skule før han blei øydelagt av dei vaksne som let mobbinga skje. Så får vi håpe at dei vaksne let det skje fordi dei mangla evne til å setje seg inn i at eit barn blir øydelagt når dei ikkje grip inn ved mobbing. Alternativet – at dei let det skje med vilje – er mykje verre (og mykje vanskelegare å forstå). Som barnet seier om dei som mobbar: – Eg forstår at dei eigentleg er snille, men at dei let seg drage med. Han er eit klokt barn. Han forstår at ansvaret ligg hos dei vaksne på skulen.

Les også: Når læraren mobbar.

Post Navigation