MANN MED GREIP

Kommentarar, tekstar og bilde frå Johannes Eggen Mundal. Del gjerne blogginnlegga, men ikkje bruk bilder utan avtale med meg!

Archive for the tag “panikk”

Media si rolle som statsmakt

Ein skal vere litt forsiktig før ein snakkar om dagen. I alle fall på sosiale medier. Folk eg møter på butikken er omlag som før, sjølv om vi held litt meir avstand. Men på sosiale medier er klimaet endra. På twitter har troll vokse seg fram frå «uskuldige» profilar. Sjølv har eg opplevd både ynskje om at alle eg er glad i blir koronasjuke, og at eg er idiot dersom eg ikkje har panikk no. Vi lever i ei tid då mange er redde. Og redd må ein ha lov å vera. Men når media si jakt på klikk endrar engstelse til hysteri kan det bli farleg.

regnboge2

Media blir omtala som den fjerde statsmakt, etter Storting, regjering og domstolar. Iblant er det freistande å spørje om media har teke over for både utøvande statsmakt (regjering) og dømmande stastmakt (domstolane). Om svaret på spørsmålet er ja, er vi då framleis eit demokrati? Vi har sett mange saker der media utøver makt slik at politikarar blir pressa ut av leiarverv og ut av statsrådstillingar. Kanskje gjorde media slik dei skulle; kanskje utøvde dei berre rolla som vaktbikkje rett, slik dei sjølve hevdar? Men spørsmålet har ikkje eit absolutt fasitsvar.

Er regjeringa berre statistar i eit spel media styrer?

Dei siste par vekene har likevel spørsmålet ligge i bakhovudet. Er regjeringa berre statistar i eit spel media styrer? Media har gått langt i å skape skremmebilder og verstefallsspådommar om koronapandemien, og både statsminister Erna og opposisjonsleiar Jonas spelar hovudroller i eit spel media regisserer. Men media har også ei anna rolle. Dei skal gi sakleg og balansert informasjon til folket. NRK Debatten er ein god illustrasjon korleis media taklar desse to rollene: Eine dagen let dei ein vitskremd lege, med flakkande blikk og skjelvande stemme, fortelje verstefallsspådommar om kor mange hundre tusen (eg hugsar eigentleg ikkje verstefalls-talet) som kjem til å dø berre i Norge. Dagen etter fekk Debatten ekstra sendetid med andre ekspertar som sa at «alt blir bra». Kor mange som blir hysteriske, forvirra og/eller beroliga av slik journalistikk er det ikkje statistikk på. Enno.

Professor Jan Inge Sørbø, som var ein av dei førelesarane eg set høgst frå studietida i Volda, skreiv om dei farlege fylgjene av frykt i kommentaren «Frykten er din ven» i Dag og Tid 23. mars. Den sunne frykta åtvarar oss og held oss borte frå farar. Den sunne frykta motiverer oss til å halde oss til dei tiltaka styresmaktene har bede oss om i denne tida. Men Sørbø åtvarar mot biverknadane når frykt og redsle får så stor plass i det offentlege rom. Ein av biverknadane er at engstelege menneske får forsterka problema sine, og slit med å handtera situasjonen. Dei som sit åleine og ser på skremmande nyheiter kan missa kontrollen med si eiga frykt. Når ei kollektiv frykt blir sterk nok, kan ho bli farleg, skriv Sørbø. Vi veit at folk kan la seg hissa opp til å gjera ting i flokk som det aldri ville gjort individuelt. Dette kan gå ut over svake grupper. Vi ser tendensane, både på Twitter og i det verkelege livet. Vi ser tendensar både til massehysteri og massesuggesjon. Vi ser kanskje nokre av dei same mekanismane som førte Europa inn i forrige verdskrig. Det krevst mot å stå imot eit slikt press. Men det berre må vi!

regnboge

På veg heim frå butikken om dagen gjekk eg over ein regnboge som dekka heile vegen, med orda «Alt blir bra!» Regnbogen er ei pakt mellom Gud og jorda, ifylgje Bibelen. Kanskje er koronapandemien eit utslag av denne pakta? Kanskje jorda sjølv gjer eit siste forsøk på å redde seg sjølv for konsekvensane av klimaendringane? Kanskje jorda sjølv viser oss kva vi må gjera for å berge klimaet – fordi politikarane til no har totalt mislukkast? Lat oss ta til oss regnbogeteikningane barna på jorda teiknar – med håp og mot! Medan vi fylgjer tiltaka frå styresmaktene så godt vi kan, i respekt for både medmenneske og helsevesen.

Er det ikkje lov å le meir?

Denne teksten er ein omarbeidd og redigert utgåve av ein tekst som stod på trykk som Innhogg i Sogn Avis 4. april 2020.

Er det ikkje lov å le meir?

Dette spørsmålet dukkar opp i alvoret: Er det ikkje lov å le no? Er humor heilt ute? Om du prøver deg med humor i temaet korona, då er du nærast dau på sosiale medier. Heilt ute. Ignorert. I verste fall blir du kalla mordar. Forstår ikkje folk ironi meir? Eg forstår vi lever i unntakstilstand, og at unntakstilstanden kanskje er rett. Men er det ikkje i slike tider av alvor vi treng humor for å gjere kvardagen leveleg?

Men hysteriet og panikken styrer. Og då er det visst ikkje plass til ironi eller anna humor. I alle fall ikkje på sosiale medier. I alle fall ikkje på twitter. Folk IRL klarar heldigvis framleis å le. Også om korona. Men ikkje i same grad på sosiale medier. I alle fall ikkje på twitter. Der kan folk opphøge kongen sin tale om å vise vennlegheit i ein tweet, og i neste kalle folk det styggaste ein kjem på fordi han er usamd men nokon i noko med korona. Eg kjenner folk som har blitt kalla mordar på twitter fordi han sa at koronatiltaka er hysteriske og overdrive. Og kanskje har venen min rett. Hysteriet og panikken som får folk til å handle irrasjonelt er eigentleg den største fienden no. Angst og panikk er koronaen sine beste vener dersom koronaen sitt mål er å ta flest muleg liv. Hysteri og angst er vårt eige immunforsvar sin verste fiende. Likvel reagerer folk med frustrasjon og sinne når ein prøver å formidle at ein må unngå panikk. Og på sosiale medier får ein vite at panikk er påkrevd, og at vi som ikkje er redde eller har panikk er det noko gale med. Vi som prøver å halde humøret oppe og prøver oss på ein vits får vite vi er fullstendig på villspor.

Nordmenn forstår eigentleg humor. I alle fall forstår vestlendigar og nordlendingar humor og ironi. De andre er eg litt usikre på. Somme av dykk forstår ironi, andre forstår ikkje ironi som eg først har prøvd ut på småungar heime, og som småungane forstod. Dersom du ikkje forstod ironien i dette avsnittet er du ein av dei (sannsynlegvis få) som ikkje forstår ironi.

Korfor kan ein ikkje vitse om korona? Korfor kan ein ikkje skrive ei fjesbokmelding eller ein kvitter-status om at ein ynskjer å finne ein pris der ein kan kåre korona til verdas beste klimatiltak dette året? Korfor tåler ikkje folk humor? Forresten var statusen om at korona er verdas beste klimatiltak alvorleg. Talet menneske som overlever pga dette klimatiltaket er sannsynlegvis mangedobbelt dei som dør av dette klimatiltaket som moder jord sjølv, med menneskeleg hjelp, har skapt. Kanskje skulle vi vore takksame?

Men det kan vi ikkje. I staden set verda i gong tiltak som sannsynlegvis knekk verdsøkonomien. Og lokalt i Norge set vi i gong tiltak der ma psykiatri blir stengt ned for folk flest i ein situasjon der mange fleire hadde hatt behov for den tenesta. Dette fører til ein stor auke i sjølvmord, hevdar ein god ven av meg. Kanskje har han rett. Kanskje fleire dør i Norge under dei tiltaka som er sett i gong enn dei vi reddar frå korona. Kanskje mange fleire unge dør fordi vi prøver å redde folk som er i faresona for å dø av korona. Og det er ikkje noko å le av. Men vi som forstår ironi og sjølvironi kan framleis finne noko å le av. Sjølvironi er aldri vondsinna eller sjølvgod, sjølv om det finst dei som hevdar det. Men dei har ikkje forstått ein døyt.

Post Navigation