MANN MED GREIP

Kommentarar, tekstar og bilde frå Johannes Eggen Mundal. Del gjerne blogginnlegga, men ikkje bruk bilder utan avtale med meg!

Archive for the tag “psykopat”

Vær raus med deg sjølv og med andre!

Så har 2018 gått inn i historien, og vi har gått inn i 2019. Noko av det som skjedde i 2018 skal vi helst gløyme, men mykje av det skal vi ta vare på. Godt år, forresten, som vi brukar å seie på denne tida – ofte nokre setningar ut i samtalane, før vi kjem tilbake til det vi skulle snakke om. Kva har du lært av 2018?

Verdsdagen for psykisk helse 2018 prøvde å lære oss å vere rause. Å vere raus med seg sjølv og andre kan bidra til god psykisk helse. Rausheit handlar om å gi noko utan å forvente noko tilbake, skriv verdensdagen.no på nettsida si. Det dreier seg om å akseptere at vi er ulike, at vi ikkje er perfekte, og å gi rom for eigne og andre sine ulikheiter. Omgrepet er knytt til nestekjærleik, sjenerøsitet og det å vere usjølvisk. Og det blir oppfordra til å vere open. Også open om eiga psykisk helse.

Sjølv har eg delvis vore open om eiga psykisk helse siste åra. Berre delvis. For det er ikkje lett å vere open om psykisk helse i dag. Særleg ikkje når mesteparten av kommunikasjonen skjer på sosiale medier. Sosiale medier er dei vellukka sine utstillingsvindauge. Eller meir presis dei innbildt vellukka sine utstillingsvindauge. Folk sminkar seg og redigerer bilde for å ta seg best muleg ut. På same måten sminkar og redigerer folk sitt indre liv, sin kvardag og si psykiske helse. Du skal vere særleg raus og open om di eiga psykiske helse dersom du vil skrive på fb-profilen din at du ikkje har det så bra.

Eg har sjølv erfaring med depresjon og sosial angst. Mesteparten av livet mitt har ikkje dette vore noko problem. Det oppstår som ein kombinasjon av utbrentheit og andre ytre omstende. Ein medverkande årsak er at eg er særleg sensitiv. Alle menneske er på ein skala frå total mangel på empati (kalla personlegdomsavvik, narsissisme, psykopati) til høgsensitive. Medan omlag 3-5 % av befolkninga har personlegdomsavvik, så er kvar femte person høgsensitiv. Medan personlegdomsavvik blir sett på som diagnose og eit sosialt problem, så er høgsensitivitet i andre enden av skalaen rekna som ein normaltilstand. Medan folk med personlegdomsavvik utgjer mange av dei som soner fengselsstraff, er høgsensitive overrepresentert i statistikken over dei som treng hjelp med psykisk helse. Høgsensitive tek inn 3-5 gonger så mange sanseinntrykk som andre, vert det sagt. Det fører til at ein blir overstimulert og treng pausar. Mange høgsensitive er introverte. Ikkje alle.

Vi er nøydde til å hjelpe kvarandre så godt vi kan. Det er ikkje anna berging.»
(Rune Olstad)

Ein av dei meir rause personane eg kjenner er Rune Olstad. Han deler av seg sjølv på godt og vondt. Han sminkar seg ikkje eit fake facebook-liv. «Ein må snakke om si psykiske helse,» skriv han i ein lang fb-post som eg har fått lov å sitere. «Ein må snakke mykje om den. Eg gjer det ofte, men ikkje ofte nok. Det er vanskeleg å be om hjelp. Det veit eg. Legar høyrer knapt på deg. Du må rope til dei. Det skal vere effektivt. Flest muleg gjennom «kverna» kvar dag. Når du går ofte til lege vert du teken mindre alvorleg. Psykiatrien i Norge fungerer dårleg. Den offentlege psykiatrien fungerer dessverre ikkje så godt nei. Det er for mange som slit til at alle kan få hjelp.»

På slutten av statusoppdateringa appellerer Rune til oss alle: «Kva med den private psykiatrien?» spør han. «Tenk om du kunne banka på ei dør. Tenk om nokon tok seg tid. Tenk om nokon såg deg. Tenk om… Slik eg ser det er vi nøydde til å hjelpe kvarandre så godt vi kan. Det er ikkje anna berging. Ha ein fin laurdagskveld. Ta vare… Ta gjerne kontakt med ein du veit har det vondt.»

Advertisements

Ansvaret for mobbing ligg hos dei vaksne på skulen

Eg har skrive mange tekstar om mobbing. Alt for mange meinar somme. Men eg kan ikkje slutta å skrive om mobbing så lenge mobbing skjer. Særleg når mobbing skjer på skulen, mot barn. Og når det skjer mot barn er det, som vi veit, ofte med vaksne til stade; vaksne som ikkje stoppar mobbinga mot barna våre sjølv om dei ser den skje. Det er viktig å vite at mobbing i utgangspunktet ikkje (eller aldri) er barna sin feil. Mobbing i barnehage og skule skjer fordi dei vaksne let det skje. Mange gonger fordi ein skuleleiar vil skape eit godt bilde av skulen dei har ansvar for. Nokre gonger fordi det er vaksne på skulen som har mangelfulle evner når det gjeld å forstå at barn tek skade av mobbing, vaksne som ikkje har evne til å setje seg inn i situasjonen til barn som blir mobba. Omlag 3-4 prosent av populasjonen manglar desse grunnleggjande evnene; evnene til å setje seg inn i andre sine kjensler; evnene til empati. Psykiatrien kallar dette personlegdomsavvik. Hovudtrekka hos desse personane er manglande evne til å setje seg inn i andre sine kjensler. I mange tilfelle er desse personane svært narsissistiske. Nokre av dei blir karakterisert som sosiopatar eller psykopatar.

I ein tekst som stod på trykk i BT for nokre år sidan skreiv eg at skulen burde ha tilsett fleire i den motsette enden av skalaen enn dei med personlegdomsavvik. At personar i den motsette enden av skalaen enn sosiopaten lett vil oppdage og avdekke mobbing. Den motsette enden av skalaen er dei høgsensitive. Eg kan ikkje sjå at psykiatrien har ein skala som går frå psykopaten i den eine enden til den høgsensitive i den andre enden av skalaen. Men eg har registrert at psykiatrien sjølv har forsking som stadfestar at desse motsetnadane er slik. Og som høgsensitiv sjølv har eg vanskeleg for å forstå at ikkje mobbing lettare let seg avsløre. Sjå fylgjande faktiske hending ut frå at det finst personar i skulegarden som ikkje har empati med at barn blir mobba:

– Det målet tells ikkje! ropte Anders. Orda slo meg hardt i magen. Eg sprang gråtande forbi læraren i skulegarden. Ho såg bort. Eg sprang rundt hjørnet av skulen, prøvde gøyme meg bak nokre busker, medan dei andre ropte slike ord dei brukte rope til meg. Eg gret. Det var første gong eg hadde klart å score mål.

– Korleis går det? Det var Bjørn si røyst. Vi prata litt, og etter mange fine ord blei eg med Bjørn tilbake til dei andre. I det vi gjekk forbi læraren spør Bjørn henne: – Korfor let du dette skje?

– Såpass får de tole! svara ho.

new-phototastic-collage

Denne teksten blei skrive som ein skjønnlitterær tekst på eit skrivekurs i Den norske bokbyen i Fjærland for ei tid sidan. Men teksten er skræmande sann. Og for eit par veker sidan var eg med Anders på utviklingssamtale på den nye skulen hans. Då forklara han korfor han har det så mykje betre på den nye skulen han går på. I denne utviklingssamtalen namngav han den vaksne personen som i forteljinga over; den personen som sa at såpass får du tole, Anders.

Så lenge eg kjenner til skular som let mobbing skje på denne måten skal eg passe på å sei frå til foreldre og barn før dei vel ein slik skule. Heldigvis fekk Anders mulegheit å skifte skule før han blei øydelagt av dei vaksne som let mobbinga skje. Så får vi håpe at dei vaksne let det skje fordi dei mangla evne til å setje seg inn i at eit barn blir øydelagt når dei ikkje grip inn ved mobbing. Alternativet – at dei let det skje med vilje – er mykje verre (og mykje vanskelegare å forstå). Som Anders seier om barna som mobbar: – Eg forstår at dei eigentleg er snille, men at dei let seg drage med. Anders er eit klokt barn. Han forstår at ansvaret ligg hos dei vaksne på skulen.

Les også: Når læraren mobbar.

Post Navigation