MANN MED GREIP

Kommentarar, tekstar og bilde frå Johannes Eggen Mundal. Del gjerne blogginnlegga, men ikkje bruk bilder utan avtale med meg!

Archive for the tag “Rune Olstad”

Vi får dei avisene vi fortener

I 2016 mottok Sogn Avis prisen «Årets lokalavis», som blir delt ut av Landslaget for lokalaviser (LLA). I juryen sin uttale stod det noko om at folk i Sogn får ei avis dei fortener (fritt etter hukommelsen), at folk i Sogn er heldige som har ei slik avis. To år seinare, i 2018, fekk Sogn Avis journalistprisen for artikkelserien om barnevernet i 2017. Denne prisen var også delt ut på LLA sitt landsmøte. I juryen sin uttale fekk avisa skryt for eit uvanleg og godt journalistisk arbeid. «Kommuneleiinga står att utan ære – i motsetnad til avisa,» heiter det i uttalen. Det var grunn til at Sogn Avis fortente journalistprisen for 2017, meinte juryen.

IMG_6593

Det er ikkje akkurat prisvinnande journalistikk VG har presentert dei siste vekene. Måten VG-journalisten har dekka den famøse dansevideoen har sett han i skammekroken. Måten redaktøren har stilt seg på journalisten si side har sett både han og heile avisa i skammekroken. Måten avisa konkluderer på i si eiga gransking av korleis saka har vore dekka på sender dei lenger inn i mørke skamma. Dei beklagar overfor Sofie, men dei held fram med å framstille henne som lygnar. Vi får dei avisene vi fortener. Om ikkje folket reagerer på måten VG har behandla Sofie på, så fortener vi ikkje betre. No brukar ikkje eg å kjøpe VG. Men dersom eg hadde brukt å kjøpe VG, så skulle eg ha slutta med det ei stund no. I alle fall heilt til VG gjer det dei burde gjort for fire veker sidan: lagt seg flate. På den måten hadde VG fått det dei fortener, og kanskje lesarane på sikt hadde fått ei betre, meir truverdig avis. Men sannsynlegvis kjem VG til å selje aviser som før. Det blir ingen boikott. Og derfor fortener ikkje lesarane eit betre VG enn det dei har fått siste vekene.

Vi fortener vel også det klimaet vi får, når vi ikkje veit å forvalte kloden vår på ein bærekraftig måte. Og vi kan klage på at ungdommane våre streikar for klimaet, at dei nærast går til opprør mot foreldregenerasjonen. Men det er vi som har oppdrege desse ungdommane. Og vi får det vi fortener.

Denne veka har eg vore på to arrangement på to ulike bibliotek på Søre Sunnmøre. Tysdag var eg på biblioteket i Ørsta og høyrde utdrag av «Den gamle mannen og havet», rekna som Ernest Hemingway si beste forteljing. Mellom utdraga fekk vi «biografiske drypp» om forfattaren. Forteljinga handlar om den gamle fiskaren sin kamp for å fange ein diger sverdfisk han har fått på kroken. Når fisken har tapt, etter å ha drege den gamle mannen og båten hans langt til havs, kjempar han fleire gonger mot haiar som prøver å ta sverdfisken frå han. Utvala som blei lese var slik at etterpå kjendest det som eg hadde lese heile boka.

Onsdag var eg på biblioteket i Syvde i Vanylven. Der serverte kaupingen Rune Olstad og «fjærlendingen» Eivind Ødegård dikt av Gunvor Hofmo. Medan Rune stort sett las, så laga Eivind musikk og stemningar med ulike musikkinstrument. Også her fekk vi biografiske dropar innimellom. Det var ei fantastisk førestilling, og tilbakemeldingane frå dei 15 tilhøyrarane som var der stadfesta at det ikkje berrre var eg som hadde likt det. Det var femte gongen Rune og Eivind gjorde denne førestillinga. Dei seier det var siste gongen. Det er i grunnen dumt. Dette hadde fortent meir einn nokre titals tilhøyrarar fordelt på fem førestillingar. Og folk hadde fortent å få mulegheiten til å få den opplevinga eg fekk på onsdag. Eg håpar biblioteka og andre arrangørar i Sogn gir folk den mulegheiten. Og får du mulegheiten bør du ta han. God helg!

Denne teksten er trykt som innhogg i Sogn Avis 30.4.2019

Les også:
Giske sine venner i Sogn.
Manipulering i folket sin teneste.
Kunsten å kuppe ein nominasjon.

IMG_6592

Advertisements

Vær raus med deg sjølv og med andre!

Så har 2018 gått inn i historien, og vi har gått inn i 2019. Noko av det som skjedde i 2018 skal vi helst gløyme, men mykje av det skal vi ta vare på. Godt år, forresten, som vi brukar å seie på denne tida – ofte nokre setningar ut i samtalane, før vi kjem tilbake til det vi skulle snakke om. Kva har du lært av 2018?

Verdsdagen for psykisk helse 2018 prøvde å lære oss å vere rause. Å vere raus med seg sjølv og andre kan bidra til god psykisk helse. Rausheit handlar om å gi noko utan å forvente noko tilbake, skriv verdensdagen.no på nettsida si. Det dreier seg om å akseptere at vi er ulike, at vi ikkje er perfekte, og å gi rom for eigne og andre sine ulikheiter. Omgrepet er knytt til nestekjærleik, sjenerøsitet og det å vere usjølvisk. Og det blir oppfordra til å vere open. Også open om eiga psykisk helse.

Sjølv har eg delvis vore open om eiga psykisk helse siste åra. Berre delvis. For det er ikkje lett å vere open om psykisk helse i dag. Særleg ikkje når mesteparten av kommunikasjonen skjer på sosiale medier. Sosiale medier er dei vellukka sine utstillingsvindauge. Eller meir presis dei innbildt vellukka sine utstillingsvindauge. Folk sminkar seg og redigerer bilde for å ta seg best muleg ut. På same måten sminkar og redigerer folk sitt indre liv, sin kvardag og si psykiske helse. Du skal vere særleg raus og open om di eiga psykiske helse dersom du vil skrive på fb-profilen din at du ikkje har det så bra.

Eg har sjølv erfaring med depresjon og sosial angst. Mesteparten av livet mitt har ikkje dette vore noko problem. Det oppstår som ein kombinasjon av utbrentheit og andre ytre omstende. Ein medverkande årsak er at eg er særleg sensitiv. Alle menneske er på ein skala frå total mangel på empati (kalla personlegdomsavvik, narsissisme, psykopati) til høgsensitive. Medan omlag 3-5 % av befolkninga har personlegdomsavvik, så er kvar femte person høgsensitiv. Medan personlegdomsavvik blir sett på som diagnose og eit sosialt problem, så er høgsensitivitet i andre enden av skalaen rekna som ein normaltilstand. Medan folk med personlegdomsavvik utgjer mange av dei som soner fengselsstraff, er høgsensitive overrepresentert i statistikken over dei som treng hjelp med psykisk helse. Høgsensitive tek inn 3-5 gonger så mange sanseinntrykk som andre, vert det sagt. Det fører til at ein blir overstimulert og treng pausar. Mange høgsensitive er introverte. Ikkje alle.

Vi er nøydde til å hjelpe kvarandre så godt vi kan. Det er ikkje anna berging.»
(Rune Olstad)

Ein av dei meir rause personane eg kjenner er Rune Olstad. Han deler av seg sjølv på godt og vondt. Han sminkar seg ikkje eit fake facebook-liv. «Ein må snakke om si psykiske helse,» skriv han i ein lang fb-post som eg har fått lov å sitere. «Ein må snakke mykje om den. Eg gjer det ofte, men ikkje ofte nok. Det er vanskeleg å be om hjelp. Det veit eg. Legar høyrer knapt på deg. Du må rope til dei. Det skal vere effektivt. Flest muleg gjennom «kverna» kvar dag. Når du går ofte til lege vert du teken mindre alvorleg. Psykiatrien i Norge fungerer dårleg. Den offentlege psykiatrien fungerer dessverre ikkje så godt nei. Det er for mange som slit til at alle kan få hjelp.»

På slutten av statusoppdateringa appellerer Rune til oss alle: «Kva med den private psykiatrien?» spør han. «Tenk om du kunne banka på ei dør. Tenk om nokon tok seg tid. Tenk om nokon såg deg. Tenk om… Slik eg ser det er vi nøydde til å hjelpe kvarandre så godt vi kan. Det er ikkje anna berging. Ha ein fin laurdagskveld. Ta vare… Ta gjerne kontakt med ein du veit har det vondt.»

Godt nytt år!

NÅR EG SET MEG NED for å skrive dette innhogget har eg akkurat kome inn dørene etter å ha vore ute og sett på nyttårsrakettane. Kveldens gjester har akkurat reist heim, og barna har knapt somna. Eg hadde ein idé om at eg skulle setje meg ned å skrive nokre tankar om det året som har vore. Om sigrane. Og kanskje litt om dei vanskelege kampane. Eller alternativt skrive om 2015 i mi verds tal og statistikk, om kva eg har skrive om i innhogga, og kva for innhogg folk har gidda å lese om. At det eg sjølv var mest nøgd med berre har hatt 50 klikk på bloggen min, medan det eg oppfatta som eit gjennomsnittleg innlegg frå meg hadde nær 3.300 treff på bloggen. Men oppglødd som eg framleis kjende meg etter å såvidt har gløtta på døra til 2016 bestemde eg meg for å leggje meir vekt på mulegheitane i det nye året enn på vanskelege kampar i det gamle.

Eg var her i 2015, på godt og vondt. Takk til alle dykk som var med meg!
Rune Olstad

EG SKAL VERE ÆRLEG: 2015 var ikkje mitt beste år. Heldigvis er det mange som har bidrege til at det ikkje blei så ille likevel. Nokre av dei har betalt for det. Men dei fleste som har bidrege positivt er venner. Eg set pris på dei profesjonelle, men endå meir på venene mine. I dagane mellom jul og nyttår møtte eg ein av dei, Rune Olstad, over ein kopp kaffi på ein av kaféane på eit kjøpesenter i Sogndal. Eg blei godt kjent med Rune for nokre år sidan, då han arbeidde i Bokbyen og budde ein vinter i Fjærland. Kaffikoppen på eit kjøpesenter i Sogndal blei til to, og medan vi prata blei barna våre venner over ein mobil med Mine Craft på. For dei som ikkje er unge nok til å vite det er Mine Craft eit dataspel frå 1980-talet som framleis er så populært at barna ynskjer seg Mine Craft-lego til jul. Og så er Mine Craft eit spel Barnevakten tilrår til barn pga læringseffektane spelet gir, og som ei motvekt til spel som foreldre let øydeleggje barna sine.

MEN EG KOM ALTSO akkurat inn att frå nyttårsrakett-Fjærland for å skrive dette innhogget. Og eg er framleis i undring av at nokon hadde teke seg opp på Endrefjellet for å vise oss andre kor fint det er med nyttårsrakettar frå fjella. Og eigentleg lengta eg litt opp til dei der oppe på fjellet. Dei må ha hatt ei fantastisk oversikt over nyttårsrakett-Fjærland. Slik starta eg datamaskina med eit håp om å klare å skrive ferdig eit innhogg før daudline denne gongen også. Men først tok eg ein svipptur innom FB og las om folk sine optimistiske ynskje for 2016. Og der fann eg Rune, sjølvsagt, med sin poesi og sine treffande ord:

På årets siste dag, skriv han, skal ein vel tenkje tilbake, og ikkje minst love gull og grøne skogar for året som kjem. Han tek det på kornet, Rune, og ærleg er han òg: Eg var her i 2015, på godt og vondt. Takk til alle dykk som var med meg. Eg gjer Rune sine ord til mine – eg låner dei og seier: Eg var her i 2015, på godt og vondt. Og eg takkar alle som var med meg.

OG FOR 2016 SKAL EG prøve å fokusere på dei gode venene eg har, og prøve å ikkje gjere som eg delvis gjorde i 2015, då eg fokuserte for mykje på dei som uttalt hatar meg. Dei vil eg likevel aldri gjere til lags. Eg vil ikkje gjere det at nokon ikkje likar meg til mitt problem i 2016. Eg skal heller møte dei med respekt og smil. Og så låner eg min venn Rune si nyttårshelsing på FB til dykk alle. Sjølv om eg bokstaveleg talt ikkje kan synge.

Neste år ynskjer eg å synge enno meir, lese enno meir, elske enno meir. Ja, rett og slett leve enno meir. Godt nytt år!

Les også: Ei rose frå meg til deg!

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 2. januar 2016. Det som står i kursiv er sitat frå eit dikt Rune Olstad delte på FB nyttårsafta. Under her kjem diktet slik han publiserte det.

Les gjerne også dette innlegget som stod på trykk i Vårt Land romjula 2015: Solidaritet og nestekjærleik – to ulike menneskesyn!

På årets siste dag

skal ein vel
tenkje tilbake
og ikkje minst

love gull og
grøne skogar
for året som kjem

Eg var her
i 2015
på godt og vondt

Takk til alle dykk
som var med meg

Mange nye mennesker
fekk eg gleden
av å møte

dette gjer
at eg føler meg
enno rikare

Ingenting
kan overgå
gleda av å vere saman

Neste år
ynskjer eg å
synge enno meir
lese enno meir
elske enno meir

Ja, rett og slett
leve enno meir.

GODT NYTT ÅR

Rune Olstad

Post Navigation