MANN MED GREIP

Kommentarar, tekstar og bilde frå Johannes Eggen Mundal. Del gjerne blogginnlegga, men ikkje bruk bilder utan avtale med meg!

Archive for the tag “skule”

Ansvaret for mobbing ligg hos dei vaksne på skulen

Eg har skrive mange tekstar om mobbing. Alt for mange meinar somme. Men eg kan ikkje slutta å skrive om mobbing så lenge mobbing skjer. Særleg når mobbing skjer på skulen, mot barn. Og når det skjer mot barn er det, som vi veit, ofte med vaksne til stade; vaksne som ikkje stoppar mobbinga mot barna våre sjølv om dei ser den skje. Det er viktig å vite at mobbing i utgangspunktet ikkje (eller aldri) er barna sin feil. Mobbing i barnehage og skule skjer fordi dei vaksne let det skje. Mange gonger fordi ein skuleleiar vil skape eit godt bilde av skulen dei har ansvar for. Nokre gonger fordi det er vaksne på skulen som har mangelfulle evner når det gjeld å forstå at barn tek skade av mobbing, vaksne som ikkje har evne til å setje seg inn i situasjonen til barn som blir mobba. Omlag 3-4 prosent av populasjonen manglar desse grunnleggjande evnene; evnene til å setje seg inn i andre sine kjensler; evnene til empati. Psykiatrien kallar dette personlegdomsavvik. Hovudtrekka hos desse personane er manglande evne til å setje seg inn i andre sine kjensler. I mange tilfelle er desse personane svært narsissistiske. Nokre av dei blir karakterisert som sosiopatar eller psykopatar.

I ein tekst som stod på trykk i BT for nokre år sidan skreiv eg at skulen burde ha tilsett fleire i den motsette enden av skalaen enn dei med personlegdomsavvik. At personar i den motsette enden av skalaen enn sosiopaten lett vil oppdage og avdekke mobbing. Den motsette enden av skalaen er dei høgsensitive. Eg kan ikkje sjå at psykiatrien har ein skala som går frå psykopaten i den eine enden til den høgsensitive i den andre enden av skalaen. Men eg har registrert at psykiatrien sjølv har forsking som stadfestar at desse motsetnadane er slik. Og som høgsensitiv sjølv har eg vanskeleg for å forstå at ikkje mobbing lettare let seg avsløre. Sjå fylgjande faktiske hending ut frå at det finst personar i skulegarden som ikkje har empati med at barn blir mobba:

– Det målet tells ikkje! ropte Anders. Orda slo meg hardt i magen. Eg sprang gråtande forbi læraren i skulegarden. Ho såg bort. Eg sprang rundt hjørnet av skulen, prøvde gøyme meg bak nokre busker, medan dei andre ropte slike ord dei brukte rope til meg. Eg gret. Det var første gong eg hadde klart å score mål.

– Korleis går det? Det var Bjørn si røyst. Vi prata litt, og etter mange fine ord blei eg med Bjørn tilbake til dei andre. I det vi gjekk forbi læraren spør Bjørn henne: – Korfor let du dette skje?

– Såpass får de tole! svara ho.

new-phototastic-collage

Denne teksten blei skrive som ein skjønnlitterær tekst på eit skrivekurs i Den norske bokbyen i Fjærland for ei tid sidan. Men teksten er skræmande sann. Og for eit par veker sidan var eg med Anders på utviklingssamtale på den nye skulen hans. Då forklara han korfor han har det så mykje betre på den nye skulen han går på. I denne utviklingssamtalen namngav han den vaksne personen som i forteljinga over; den personen som sa at såpass får du tole, Anders.

Så lenge eg kjenner til skular som let mobbing skje på denne måten skal eg passe på å sei frå til foreldre og barn før dei vel ein slik skule. Heldigvis fekk Anders mulegheit å skifte skule før han blei øydelagt av dei vaksne som let mobbinga skje. Så får vi håpe at dei vaksne let det skje fordi dei mangla evne til å setje seg inn i at eit barn blir øydelagt når dei ikkje grip inn ved mobbing. Alternativet – at dei let det skje med vilje – er mykje verre (og mykje vanskelegare å forstå). Som Anders seier om barna som mobbar: – Eg forstår at dei eigentleg er snille, men at dei let seg drage med. Anders er eit klokt barn. Han forstår at ansvaret ligg hos dei vaksne på skulen.

Les også: Når læraren mobbar.

Advertisements

Det målet tells ikkje

– Det målet tells ikkje! ropte Anders.

Orda slo meg hardt i magen. Eg sprang gråtande forbi læraren i skulegarden. Ho såg bort. Eg sprang rundt hjørnet av skulen, prøvde gøyme meg bak nokre busker, medan dei andre gutane ropte slike ord dei brukte å rope etter meg. Eg gret. Det var første gong eg hadde klart å score mål.

– Korleis går det? Det var Bjørn si røyst. Vi prata litt, og eg blei med Bjørn tilbake til dei andre.

– Korfor let du dette skje? spør Bjørn når dei går forbi læraren.

– Såpass må de tole! svarte ho.

 

Les også innhogg om lærarar som let mobbing skje.

Les også BT-kronikken: Når læraren mobbar.

– Det målet tel ikkje!

– Det målet tells ikkje! ropte Anders. Orda slo meg hardt i magen. Eg sprang gråtande forbi læraren i skulegarden. Ho såg bort. Eg sprang rundt hjørnet av skulen, prøvde gøyme meg bak nokre busker, medan dei andre ropte slike ord dei brukte rope til meg. Eg gret. Det var første gong eg hadde klart å score mål.

– Korleis går det? Det var Bjørn si røyst. Vi prata litt, og etter mange fine ord blei eg med Bjørn tilbake til dei andre. I det vi gjekk forbi læraren spør Bjørn henne: – Korfor let du dette skje?

– Såpass får de tole! svara ho.

IMG_6001

Denne vesle teksten blei til på eit skrivekurs midt i Bokbyen i Fjærland for nokre veker sidan. Etterpå delte eg den mellom anna på facebook, utan kommentar eller forklaring. Eg kunne til dømes ha skrive at denne teksten ikkje er sjølvbiografisk. For det var det sikkert mange som trudde. Men eg har ei erkjenning no midt i fotball-vm: Eg har aldri vore god i fotball. Eg har aldri vore spesielt interessert i fotball heller. Eg hugsar då to av klassekameratane mine første gong snakka om engelske fotballag. Den eine likte best Liverpool, sa han, og den andre likte best Leeds. Eg trudde dei snakka om pålegg. Då dei spurde kva eg likte best av dei to, svara eg leverpostei, for eg visste ikkje kva pålegg leeds var.

Så det er kanskje ikkje særleg rart om dei som kjenner meg trudde eg-personen i forteljinga var meg. Men hovudpoenget i forteljinga er vaksne som tillet at slike situasjonar skjer. Gong etter gong, år etter år. Eg kunne fortalt om dei skadane dei borna som lever i ein slik skulekvardag kan få viss det får halde fram lenge nok. Eg kunne dikta om hendingar som er mykje meir alvorlege enn denne vesle episoden. Uansett kva eg dikta om mobbing ville det vore sant for nokon. Eg kunne ha dikta om barn sine minner om dei gongene det hadde dødsangst på skulen eller på veg til og frå skulen. Men eg kjenner barn med slike forteljingar, så eg treng ikkje dikte om det.

Eit klokt lite barn eg kjenner fortalde læraren sin om mobbing på ein skule det hadde gått på tidlegare: – Eg veit at dei (andre barna) eigentleg er snille; at det er ein som startar det og at dei andre berre blir drege med. Det kloke barnet har mange og gode venner på den gamle skulen, og forstår at problemet først og fremst ikkje ligg hos barna. For dei vaksne såg det som skjedde, gong etter gong, år etter år, men dei gjorde ingen ting for å stoppe det, ifylgje barnet.

Og sjølv om det eg har skrive til no kan vere oppdikta, så har eg fått høyre nok til å vite at alt kunne vore sant. Den vesle teksten i innleiinga her vart posta på ein blogg, og delt på facebook. I løpet av eit par dagar hadde det over 1100 treff. Mange kjenner seg att i den enkle teksten. Og det er i grunn berre trist. Nokre av tilbakemeldingane (frå lærarar) var at denne teksten burde henge på tavla på lærarrommet til alle norske skular.

Siste vekene har eg vore på fleire avslutningsfestar for borna mine. Eit barn er ferdig på ungdomsskulen, eit er ferdig i barneskulen og skal starte i ungdomsskulen, eit barn er ferdig i 5. klasse og skal skifte skule til hausten. Altså var det grunn for markeringar for alle desse tre klassane. Det har vore kjekke festar i tre gode klassar, med mykje god underhaldning og god mat. Når både elevar og lærarar seier dei kvar dag på veg til skulen har gleda seg til å treffe klassen, så veit du at dei har hatt dei beste lærarane. Og når barn 2 arvar barn 1 sine lærarar, og barn 3 arvar barn 2 sine lærarar, då veit eg at borna mine dei neste åra framleis skal ha dei beste lærarane.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 23.6.2018

Les også:

Når læraren mobbar.

Om det var eit hol i golvet

Kjære ti år gamle Andreas.

Om sauebønder og mobbing

Eg hadde ikkje tenkt å skrive om mobbing igjen. Men når eg set meg framfor datamaskina kvelden før innhogg-daudline har mobbing vore ein gjengangar i media heile dagen. Den andre store saka denne dagen var bøndene sitt krav i jordbruksforhandlingane. Det er ting å bli opprørt av i begge desse sakene.

For når staten sin forhandlar og ein Frp-talsmann for landbruk begge legg skulda på sauebønder for overproduksjon og ein vesentleg inntektsnedgang for norske bønder, og etterpå manipulerer bort det regjeringa har gjort for å få det slik, blir eg opprørt. Det er fordi tilskota er flytta frå å eige sauer til produksjon, seier Frp, og fordi bøndene ikkje klarar å tilpasse seg desse endringane. Men det som eigentleg har skjedd er at tilskota er endra slik at mindre einingar, som td. gardsbruk i Vestland, må auke produksjonen vesentleg for å klare seg økonomisk. Det gjeld forresten ikkje berre i Vestland, men også på andre deler av Vestlandet, då tenkjer eg mest på den delen av Vestlandet som ligg nord for Vestland. Viss dette blei uklart må de skulde på dei som har vedteke at Vestland er eit godt namn på eit storfylke midt på Vestlandet! Uansett blir det manipulering med tal når det at bønder tilpassar seg landbrukspolitikken gjer at vi får skulda for at vi går ned i inntekt. Viss bøndene ikkje hadde tilpassa seg hadde inntektsnedgangen vore større.

I 2016 var månadsinntekta til ein bonde 27.000 kroner. Frå 2016 til no har bøndene hatt ein inntektsnedgang på 14.500 kroner per årsverk. Til samanlikning tente lærarar 43.000 kroner i månaden i 2016. Sauebønder i/på Vestland(et) tenar ned mot 70 kroner timen, melder NRK. Det er vel desse sauebøndene landbruksministeren håpar skal gi seg eller døy ut. For naturen sjølv set grenser for kor store gardar ein kan ha i Møre og Romsdal og Vestland. Vi kan ikkje bli like store og effektive som på Jæren. Men lamma våre blir større enn dei som er fødde på Jæren.

Det er mykje mediemerksemd for tida på mobbing. Det er både bra og trist. Det er bra at det vert sett søkelys på at mobbing skjer. Denne dagen handla det om at vaksne ikkje grip inn når barn blir mobba på skulen. Det er trist å høyre om barn som blir mobba, og som kjem heim og fortel at det stod vaksne og såg på, men dei sa berre at «dette må du tole». Det er trist å høyre om vaksne som ikkje grip inn eller trøystar barn når det blir sparka på kjenslene sine. Det er trist når barn seier dei vaksne på skulen ikkje tek vare på dei. Og det er trist når foreldre prøver å ta opp mobbing med skulen og blir møtt med at barnet ikkje snakkar sant, og at mobbing ikkje skjer på den skulen.

I vinter var eg på eit foreldremøte om mobbing. Tove Flack hadde eit engasjerande foredrag om kva ein skal sjå etter for å avdekke mobbing. Ho understreka at mobbing i hovudsak ikkje er barna sin feil. Derfor er det viktig at dei vaksne på skulen ser og forstår teikna på at nokon blir mobba. Flack fortalde sterke døme på barn som blir mobba og korleis lærarar ikkje har evne eller vilje til å sjå det. I den eine forteljinga hennar nekta lærarane på ein skule at eit barn blei mobba. Både PPT, psykolog og eit tredje ekspertteam var på skulen og såg mobbeproblemet, men dei vaksne på skulen blei sinte og nekta for at desse som kom utanfrå tolka situasjonen rett. Eg trur fleire enn meg sat med gråten i halsen av denne forteljinga.

Mobbing er like skadeleg for barn som omsorgssvikt, meinar Foreldrenettverk mot mobbing. Det er så skadeleg at det er kriminelt å ikkje stoppe det. Karianne Nergård Smitt, som er leiar for nettverket, meinar mobbing kan sidestillast med seksuelle overgrep eller omsorgssvikt. Forskning viser at mobbing kan føre til posttraumatisk stress, sjølvskading, dårleg sjølvbilde og angst. Det er opprørande og trist når lærarar og andre vaksne ser på at barn sine kjensler blir sparka og slått utan at dei tek tak i det. Det dei medverkar til kan altså ifylgje Foreldrenettverk mot mobbing likestillast med seksuelle overgrep mot barn.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis 28.4.2018.

Les også:

Musikalitet i jordbruksforhandlingane

Når læraren mobbar

 

Om det var eit hol i golvet

I det siste har barn som blir mobba av barn på skulen vore mykje i media. Elevundersøkingar viser at lærarar som mobbar også er eit stort porobelm. Under fylgjer ei oppdikta forteljing om mobbing, og kva konsekvensar mobbing kan få. Lærarar som mobbar kan utan å vite det vere direkte årsak til at elevar ikkje orkar meir.

IMG_5670

Dei stod midt på golvet og krangla, Petter og Ingrid. Han hugsar ikkje lenger korfor, eller kven som hadde starta krangelen. Men no var alle dei andre selskapslydane borte, og gjestene stirra på dei. Kva ventar dei på? tenkte han. At eg skal tabbe meg ut igjen? I det same mista han glaset ut av handa, og det blei knust mot golvet.

Så kom latteren. Den kom frå andleta langs veggane, den kom frå sjølve rommet, frå veggar og tak, frå tidlegare selskap, den kom frå eit rom inne i han sjølv, kom frå barndommen og tok han igjen. Då såg han holet i golvet. Det hadde berre gått nokre sekund, og det hadde opna seg eit hol i golvet der glaset blei knust. Han fall ned gjennom holet, innover seg sjølv, fall tilbake til barndommen.

Latteren kom frå tjue pultar og eit kateter, frå tjue elevar og læraren bak kateteret. Han var tolv år igjen, og var ein av dei tjue som lo. Han hugsa det som det var i går. Lena bak den tjueførste pulten lo ikkje. Det var henne dei lo av. Petter ville rope til Hesten, den leande læraren, at latteren kjem til å ta livet av Lena, og det er din feil, Hesten! Men han fekk ikkje fram anna enn lått.

Det var historietime, og dei hadde høgtlesing om svartedauden. Det var Petter sin tur å lese, og han skulle lese om pesten som herja innnover landet. – Og presten herja vidare innover landet, las han.

Då kom latteren igjen, frå 19 elevar som hadde fått den underhaldninga dei trengte, og frå Hesten i form av lange, stygge vrinsk. Petter såg på Lena, ville ho også skulle le, men ho lo ikkje. Lena lo aldri. Ho sat berre bak pulten sin og såg stygg og trist ut. Dei andre såg kor Petter hadde auga, og ropa hånord om dei to taparane.

Petter gret og såg på Lena. Ho såg berre meir ulukkeleg ut, men ikkje styggare. Petter ville bort derifrå. Han ville at golvet skulle opne seg under han, ville at dette endeleg skulle ta slutt. Han ville aldri meir sjå opp og møte dei spottande andleta. Og golvet opna seg under han, og han blei dregen ned i djupet.

Han høyrde Lena rope Slutt å le! Så blei det stille og mørkt. Er det slutt no? tenkte han, er dette døden? Han snudde seg, og såg nokon stirre mot han. Det var ein hovudskalle, ein vakker hovudskalle som smilte mot han med kvite, fine tenner. Så vakre tenner, tenkte han. Så vakker du har vore, så vakkert smil. Og han forstod det var Lena som smilte til han. Han bøygde hovudet og gret. Han var ikkje trist eller redd. Det var fint å sjå Lena smile. Han hadde ikkje sett henne smile før. Det var synd, for ho hadde så vakre tenner.

Han tenkte på Lena då ho var femten. Han tenkte på klassefesten den våren, siste gongen dei hadde ledd av henne, Hesten og medelevane. Neste dag hadde ikkje Lena vakna. Mora prøvde å vekke henne, men Lena vakna aldri meir.

Det kjendest som han blei dregen oppover, og så stod han på golvet saman med Ingrid og såg den raude flekken der glaset hadde møtt golvteppet. Han såg på Ingrid, som han hadde diskutert med, og visste saka ikkje var verd ein krangel. – Tilgi meg, sa han.

Denne teksten er trykt som Innhogg i Sogn Avis laurdag 17. sept. 2011

Mot til å glede-dagen 2017

23. november var Mot til å glede-dagen 2017. Dette blei markert på skular i heile landet. Sjølv fekk eg verre med på eit flott arrangement på Kvåle skule i Sogndal. Mot til å glede-dagen set fokus på å møte folk på ein positiv måte. Det skal så lite til for å oppmuntre andre, er som eit motto.

BBF0EB3A-D492-4A0A-ADD6-CAE20C1EB977

Arrangementet på Kvåle viser ungdom som tek dette på alvor. Men vi veit at ikkje alt er bra i norsk skule. Teksten som fylgjer blei publisert første gong i 2014:

Norsk skule er sikkert i det store og heile bra, men mange elevar lever under sterkt press for å oppnå gode karakterar, og i tillegg ofte eit press på utsjånad og popularitet. Presset om å prestere i skulefag kan komme frå både skule og foreldre. Dette presset er sjølvsagt ikkje med på å auke prestasjonane til barna, ofte tvert imot. Og jaget etter prestasjonar kan nokre gonger skjule andre alvorlege problem, som mobbing.

FLEIRE UNDERSØKINGAR viser at mange elevar seier dei blir mobba på skulen. Men få skular innrømmer at dei har problem med mobbing på sin skule. Mobbing som skjer ope er lett å ta tak i, men skjult mobbing er… skjult. Mobbe-omgrepet har kanskje endra seg, og noko av det barn seier dei opplever som mobbing, kan vere uskuldig erting.

Ei eg kjenner, lat oss kalle henne Une, gjekk ein gong forbi skulen der sonen hennar var elev. Det var friminutt og elevane var ute og leika. Men ikkje alle leika. Ein gjeng større barn banka eit mindre barn. Fleire barn var over den vesle guten som gråt og ropa om hjelp. Ved sidan av stod ein lærar og flira. Une sprang inn på skuleplassen og fekk drege bort dei større gutane, og frigjort offeret. Det var ikkje hennar barn, men ho såg det som si sjølvsagte plikt å hjelpe. Kva skjedde så? Jau, læraren som hadde sett heile opptrinnet blei rasande på ho som greip inn. Ho hadde ikkje noko med dette å gjere, meinte han. Det var berre leik, sa han. Men slik hadde det ikkje sett ut for Une. For henne såg det heilt klart ut som vald mot eit hjelpelaust barn. Une fortel at etterpå blei ho hengt ut av denne læraren. Une såg eit mobboffer. Skulen sa dei ikkje har noko mobbe-problem.

FYLGJANDE HISTORIE KJEM frå ein anna barneskule i ein norsk by. Ein gut blei mobba av elevar som kom frå ein vidaregåande skule for å selje narkotika i friminutta. Faren til mobbofferet tok opp problemet med rektor. Rektor nekta for at dei hadde slike problem. Då sa faren at han var politimann, og at han kom til å patruljere utanfor skulen til problemet var løyst. – Har du lov til det då? spurde rektoren, og gav uttrykk for at ho ikkje ville ha noko av slikt som kunne setje skulen sitt rykte i fare. Kanskje det var sant at faren var politi, kanskje det var ein falsk politiuniform; men sjølve hendinga skal ha skjedd. Ein gong ringde guten til sin far og fortalde at mobbarane var på veg inn i skulegarden. Faren kom dit i uniform akkurat då dei store gutane plaga sonen. Kjelda mi fortel at narko-seljarane blei rista, og at både narkotikasalet i skulegarden og mobbinga av denne guten tok slutt. Det som ikkje tok slutt etterpå var rektoren sitt hat mot denne mannen som hadde “skada skulen sitt rykte” i byen.

«Usynleg mobbing» frå medelevar eller frå lærarar må alltid ha eit fokus på alle nivå. Heldigvis er det ikkje så mange lærarar eller rektorar som dei frå dei to døma over. Men det skal ikkje så mange til heller før det er eit alvorleg problem for dei elevane det gjeld. For å unngå slike episodar og for å avdekke skjult mobbing bør det innførast eit obligatorisk fag om dette på alle lærarhøgskular. Det er kanskje viktigare enn at lærarskulestudentar skal ha minst karakteren 4 i fag som mattematikk og norsk.

Denne teksten var trykt som innhogg i Sogn Avis laurdag i september 2014. Etterpå blei eg kontakta frå fleire som fortalde om barn som blei mobba og som opplevde at skule og rektor ikkje tok problemet på alvor. Dessverre er dette problemet like aktuelt no tre år etter denne teksten blei skrive.

Verste sort mobbing?

Elevundersøkinga for skuleåret 2015/16 er nyleg offentleggjort. Den viser at 5,5 prosent av norske elevar blir mobba av andre elevar. I tillegg blir 1,8 prosent utsett for mobbing frå vaksne på skulen. Sannsynlegvis er det mørketal. Erfaring viser at barn som blir mobba skjuler det heller enn å innrømme det.

Eg har sikkert skrive om mobbing før. Temaet er så viktig at det må gjentakast. Barna våre er det viktigaste vi har. Dagsrevyen viste nyleg ei mobbesak frå Nordfjordeid. Foreldre i fleire mobbesaker på skulen opplevde at rektor ikkje gjorde noko. Rektor meinte at mobbing ikkje var noko problem, og at det ikkje var behov for å gjere tiltak. Det sa han til foreldre med barn som hadde sagt at mobbinga gjorde at dei ikkje orka å leve meir. Og dessverre tek barn sjølvmord pga mobbing. Ifylgje organisasjonar som hjelper unge mobboffer er det eit problem at skular og skuleleiing ikkje ser, eller ikkje vil vedgå, at det skjer mobbing på deira skule. Men dei veit det skjer på alle andre skular. Fornekting er ein viktig årsak til at mobbing får halde fram. Mobbefrie skular eksisterar ikkje. Når nokon seier noko anna må foreldre vere på vakt.

Når vaksne oppfører seg slik kan vi ikkje lukke augene og tru at mobbefrie skular eksisterer.

Elevundersøkinga viser at trivselsfylket Sogn og Fjordane er omlag på landssnittet. Men fleire kommunar i Sogn ligg over snittet. Luster, Sogndal og Leikanger ligg mellom 7,4 og 10 prosent på trinn 7. Det betyr at opp mot 10 prosent blir utsett for gjentakande vondsinna åtferd av medelevar. Utan at vaksne grip inn og stoppar det. Tala for kor mange i kvar kommune som blir mobba av lærarar er ikkje offentleg. Det burde det vore. Uansett er tala høge. I Luster, Sogndal og Leikanger er tala for trinn 10 mykje lågare. Kan det vere slik at større skular (ungdomsskulane) har større fokus på og mindre problem med mobbing enn dei mindre skulane?

På eit foreldremøte eg deltok på nyleg var politi tilstade og snakka om mobbing. Ei av dei verste formene for mobbing er å oversjå folk, sa ho. Å gå rett forbi folk som om dei ikkje eksisterer. Å snu seg bort når nokon seier hei. Det kan vere vondare enn mange stygge kommentarar. Om folk får kommentarar så eksisterer dei i det minste. Å bli bevisst oversett, stengt heilt ute, er ei verre form for mobbing enn grove kommentarar. Sjølvsagt kan alle ein gong gå forbi nokon i eigne tankar utan å sjå folk. Men politidama snakka om gjentakande, bevisst utestenging. Kanskje den verste forma for mobbing.

Ofte er ikkje vaksne betre enn barn. Somme vaksne gjer det vi andre prøver lære barna at dei ikkje skal gjere. Eg har høyrt vaksne snakke respektlaust, stygt og nedlatande om folk dei ikkje likar, medan det er barn tilstade. Siste 5-6 åra har eg sjølv opplevd at somme ikkje helser tilbake, men stirrar på eit punkt bak nakken som om ein ikkje eksisterer. Etter at eg smiler og seier hei. Å bli behandla som ein ikkje eksisterer kan vere spesielt vondt og øydeleggjande for barn. Hat er meir skadeleg for den som hatar enn den som blir hata, skal ein klok person ein gong ha sagt. Men det kjennest ikkje slik for den som blir hata. Eller for mobbeoffer.

Sjølv har eg etter kvart komme til at når ein smiler og seier hei til folk, og dei lest som du ikkje er der, så er det ikkje mitt problem. Men det har teke lang tid. Eg ynkjer å vere venner med alle. Når eg smiler til folk og seier hei, så meinar eg berre å vere hyggjeleg. Om folk oppfattar det som ein provokasjon så er det ikkje mitt problem. Når vaksne oppfører seg slik kan vi ikkje lukke augene og tru at mobbefrie skular eksisterer.

Les også: Når læraren mobbar

Normoppløysarane

Når eg skriv dette sit eg på eit hotellrom i Umeå i Sverige, på ein studietur med Tine. Ikkje for å sjå på korleis normer løyser seg opp, sjølvsagt. Men eg tenkte å skrive litt om det likevel, sidan eg er i det landet som er fremst i verda når det gjeld normkritikk.

Normkritikk går ut på å unnvike og setje spørsmål ved språklege og sosiale normer som kategoriserar menneske i normale og avvikande identitetar. Normkritisk pedagogikk blir brukt både i skule og barnehage, også her til lands. På svenske wickipedia står det at metoden fører med seg at songtekstar, forteljingar, leikar og undervisning snur på roller og kastar om på hierarki. Gutar lærer at det ikkje er sikkert at dei eigentleg er gutar, og jenter lærer at det ikkje er sikkert dei er jenter. Enkelte svenske normkritikarar hevdar at kjønn ikkje er fysisk. Dei seier det er ein sosial konstruksjon som vi må komme bort frå. Eg høyrde på radioen ein dag at dei også seier at kvinner ikkje lenger må finne seg i at det er dei som skal føde og amme barn. Eg kan godt kalle normkritikk dårskap, og eg kan skrive om dårskapen, men eg kan desverre ikkje stoppe normkritisk pedagogikk sitt inntog i barnehagar og skular.

Sverige er leiande i verda når det gjeld normkritikk, sa ein svenske til meg, og meinte det var lite å vere stolt av. Han hevda at normkritikarane, som kritiserer og stiller spørsmål ved alle normer, ikkje toler å få eit kritisk søkelys mot seg. Eg syns tematikken er spennande, og det kan godt hende eg kjem tilbake til dette i eit seinare innhogg. Ein av dei tinga normkritikarane har stilt spørsmål ved er korleis samfunnet har vore bygt rundt familien, som har vore ein av grunnsteinane i samfunnet vårt frå langt tilbake i tid. Barn treng ikkje ein far og ei mor, seier dei. Sex har ikkje noko med kjærleik å gjere, seier dei.

Så då er det kanskje ikkje så rart at vi har fått ein asyl- og innvandringspolitikk som i mindre grad tek omsyn til at konsekvensane mange gonger er at familiar blir skilde. Aviser på papir og på nett er fulle av artiklar om korleis norske styresmakter deler opp familiar. Det kan vere ei mor av utanlandsk opphav som vert send tilbake til krig og håpløyse med sine barn, og ein norsk far som blir igjen. Det kan vere ein far som har flykta frå krig og som har møtt ei norsk kvinne som han har fått barn med som blir sendt tilbake dit han flykta frå. Dette kan sjølvsagt vere ille for faren som blir send bort og kona eller kjæresten som blir igjen, men det er minst like ille for barna som blir farlause. Sjølv om normkritikarar meinar familen er ein konstruksjon vi ikkje treng. Og sjølv om normkritikarar seier barn ikkje treng ein far.

Nestekjærleik er ei gamal norm. Før var nestekjærleik noko som blei sett høgt. I dag har vi ein kristen innvandringsminister som har lagt heilt bort kristen nestekjærleik i ein politikk som ser ut til å handle om å vise minst muleg nestekjærleik til folk som flyktar frå krig. Kva skal vi seie til barna våre som har fått ein ny elev i klassen som saknar søsken som er drept i krig, og faren som norske styresmakter nektar å bli her, sjølv om barn og kone har fått opphald? Dette er spørsmål som gjeld alle som har barn i dag. Kor ærlege skal vei være når vi forklarar skilnaden på nestekjærleik og empati og på den måten flyktningar frå krig blir behandla i landet vårt? Eg meinar vi skal være heilt ærlege. For barna som får dette så nær innpå seg treng å vite at den kjensla dei får av offentleg urettferd er ei rett og sunn kjensle. Og så meinar eg at nordmenn, særleg kristne, må slutte å klappe for ein politikar og ein politikk som nesten er så langt frå kristen nestekjærleik som ein kan komme.

«Kjære ti år gamle Andreas!»

 

Skuleåret 2016-2017 er såvidt i gong, og avisene er fulle av artiklar om mobbing og barneoppdragelse. Siste dagane har fjesbokinnlegget til Andreas Johnsen fått mykje merksemd. Innlegget er illustrert med eit skulebilde av han sjølv då han var 10 år gamal. Det startar slik:

«Kära 10 åriga Andreas. Du ska strax börja mellanstadiet. Du är nervös och vill egentligen inte gå tillbaka till skolan efter sommarlovet. Du är livrädd – för du vet att du kommer bli slagen.»

Svenske aviser skriv at Andreas si forteljing har berørt millionar – både barn og vaksne. I dag arbeider den no 33 år gamle svensken i organisasjonen Supermansprojektet, med førelesingar om diskriminering retta mot ungdom mellom 13 og 25 år. Kvart år møter han rundt 20.000 barn og unge på svenske skular. I arbeidet erfarer han at det framleis er like vanleg med mobbing og krenkingar på skulen. Han opplever ofte at barn tek kontakt og seier at han er den første vaksne dei fortel om sine mobbeopplevingar. Mobbing skjer ofte i det skjulte. Foreldre veit ikkje at det skjer, og på skulen vert det ikkje oppdaga. På skulane blir ofte mobboffer hengt ut som bråkemakarar. Dei får skulda for bråk utan at lærarane prøver å finne ut kva som ligg bakom, hevdar han.

Les også: Når læraren mobbar

I fjesbokinnlegget skriv han om gutar som slår han; om jenter som ler av tiåringen Andreas, om korleis redsla får han til å kaste opp; og om korleis Andreas gjer det han kan for å skjule mobbinga for lærarar og foreldre. Til nyheter24.se seier han at det er lenge sidan han har grine så mykje som då han skreiv dette innlegget.

Då Andreas voks på 1990-talet slapp han å vere redd for mobbing på sosiale medier. Han kunne gøyme seg bort og gråte utan at det plinga inn meldingar på mobilen, og utan å bli omtalt krenkande på sosiale medier. Dette er ein enorm tilleggsbelastning for dei som blir mobba i dag.

Han seier at vi som er foreldre i dag må våge å vise for barna kor lite vi veit om sosiale medier. Vi må våge å stille spørsmål til dei om dei sosiale mediene dei brukar. Vaksne har ei evne til å tenkje konsekvens som barn ofte manglar. Derfor er det foreldre sitt ansvar å lære barn kva som kan skje med eit bilde som blir publisert, og korleis det kan bli spreidd på nettet. Derimot kan barn mykje om til dømes Snapchat og Instagram – og der har foreldre ofte mykje å lære, avsluttar Andreas Johnsen.

Foreldre har også eit stort ansvar når det gjeld å førebyggje at barn blir mobbarar. Foreldre er alltid eit førebilete. Nokre foreldre er eit dårlegare førebilete enn andre. Kva skjer med barn som får kalle mora si ei «jævla fittemamma» utan at det får konsekvensar?  spør den svenske bloggaren Malin Meekatt Birgersson. Sjølv opplevde ho at ein seksåring på besøk kalla mora si akkurat dette utan at mora reagerte. Då Malin snakka til barnet og sa ho ikkje aksepterte slikt språk i sitt hus, reagerte mora med å avbryte vennskapet deira. Kva skjer med barn sine haldningar til andre dersom vi som foreldre ikkje reagerer på slikt? Kva skjer med kvinneynet til gutar som kan kalle mora si det styggaste dei kjem på utan nokon reaksjon? Birgersson meinar vi som vaksne også må reagere når andre sine barn brukar så grovt språk.

Kva skjer med barn som ropar til foreldre eller til medelevar at «eg skal drepa deg» dersom foreldre og lærarar bortforklarar språkbruken med at «ho meinte det ikkje»? Eller når dei normaliserer slike utsegn med at det er heilt vanleg at barn seier slikt? Eg kan ikkje hugse at nokon sa slikt då eg var barn. Eg trur ikkje det er mange no heller. Det har vore mykje fokus på mobbing siste åra. Men skulemiljøet blir ikkje betre før rektorar og lærarar innser at mobbing kan skje utan at dei ser det. Det er ikkje hjelp i at barn og foreldre seier frå om mobbing så lenge dei ikkje blir trudd av skulen. For mobbing skjer. Snakk med barna! Målet må vere mobbefrie skular, sjølv om det desverre ikkje finst.

Post Navigation